VAKIFLAR DOSYASI /// RUM EYALETİ EVLATLIK VAKIFLARINDAN BİR ÖRNEK : ABDÜLVEHHAB OĞULLARI EVLATLIK VAKFI

RUM EYALETİ EVLATLIK VAKIFLARINDAN BİR ÖRNEK : ABDÜLVEHHAB OĞULLARI EVLATLIK VAKFI
<dergipark.org.tr/tr/pub/gopsbad/archive?y=2016#y2016> Yıl 2016, Cilt 11, Sayı 2, 1 – 24, 01.06.2016
<dergipark.org.tr/tr/pub/gopsbad/issue/48584/617189#article-authors-list> Ali AÇIKEL
LİNK : doi.org/10.19129/sbad.296
Öz
Osmanlı öncesi devirlerde Orta Anadolu ve Doğu Anadolu‟da mevcut olan malikâne uygulaması, bu bölgelerin Osmanlı idaresine girmesiyle bir tür çifte vergilemeyi ifade eden malikâne-divânî sistemine dönüşmüştür. Bu yeni sistemde reaya iki öşür ödedi: bir öşür malikâne hissesi olarak malikâne sahibine, bir ikinci öşür divânî hissesi olarak tımar sistemi çerçevesinde devletin tayin ettiği görevliye. Malikâne hissesini tasarruf edenler, gelirlerinin tamamını ya da bir kısmını zamanla evlatlık vakfa dönüştürmüşlerdir. Bu şekilde Anadolu‟da çok sayıda evlatlık vakıf ortaya çıkmıştır. Osmanlı döneminde malikâne-divânî sisteminin uygulandığı eyaletlerden birisi de Rum eyaletidir. Bu eyalette de malikâne sahipleri gelirlerinin tamamını ya da bir kısmını zamanla evlatlık vakfa dönüştürmüşlerdir. Rum eyaletinde kurulan evlatlık vakıflar arasında gelirleri bakımdan en büyüklerinden birisi Abdülvehhab oğulları evlatlık vakfıdır. Abdülvehhab ve oğulları malikâne gelirlerinin önemli bir kısmını evlatlık vakfa aktarırken çok az bir kısmını ise mülk olarak tasarruf etmişlerdir. Bu makalede arşiv kaynakları yardımı ile Abdülvehhab‟ın kimliği, evlatlık vakfı ile malikâne mülkleri incelenmiştir. Çalışma, Osmanlı döneminde Abdülvehhab‟ın evlatlık vakfı ve malikâne mülklerinin durumunu ortaya kayarak Rum eyaletinin sosyal tarihine katkı sunmayı amaçlamaktadır
Anahtar Kelimeler
<dergipark.org.tr/tr/search?q=%22Rum+eyaleti%22> Rum eyaleti, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22evlatl%C4%B1k+vak%C4%B1f%22> evlatlık vakıf, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22malik%C3%A2ne%22> malikâne, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22Abd%C3%BClvehhab%22> Abdülvehhab, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22malik%C3%A2nediv%C3%A2n%C3%AE+sistem%22> malikânedivânî sistem
Kaynakça
* BOA. Td. 1083; BOA. Td. 2; BOA. Td. 15; BOA. Td. 19; BOA. Td. 54; BOA. Td. 79; BOA. Td. 387; BOA. SAD 10, 319/4; BOA. SAD 14, 12/2; BOA. Cevdet Maarif 4771.
* MC. 081
* TKGM. KK. Td. 10; TKGM. KK. Td. 12; TKGM. KK. Td 14; TKGM. KK. Td. 583
* VGMA M. 266, 59/3.
* Turhal İlçesi Çivril köyü sakini Fatih Bolat elinde bulunan tecdid-i ferman nüshası.
* Açıkel, Ali, Changes in Settlement Patterns, Population and Society in North Central Anatolia: A Case Study of the District (Kazâ) of Tokat (1574-1643), Basılmamış Doktora Tezi, Manchester Üniversitesi, Manchester 1999, s. 127-136, 200-203.
* Akgündüz, Ahmet İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi, Ankara 1996.
* Barkan, Ömer Lütfi, “Türk-İslam Hukuku Tatbikatının Osmanlı İmparatorluğu‟nda Aldığı Şekiller: Mâlikâne-Divânî Sistemi”, Türk Hukuk ve İktisat Tarihi Mecmuası, cilt: 2, İstanbul 1939, s. 119-184 (Aynı yayının yeniden basımı için ayrıca bkz. Ömer Lütfi Barkan, Türkiye‟de Toprak Meselesi, Toplu Eserler, I, Gözlem Yayınları, İstanbul 1980, s. 151-208).
* Barkan, Ömer Lütfi, “Türk-İslam Toprak Hukuku Tatbikatının Osmanlı İmparatorluğu‟nda Aldığı Şekiller Şer„i Miras Hukuku ve Evlatlık Vakıflar”, Türkiye‟de Toprak Meselesi Toplu Eserler 1, İstanbul 1980, s. 212-214.
* Beldicaeanu-Steinherr, Irène, “Fiscalité et Formes de Possession de la Terre Arable dans L‟Anatolie Préottomane”, JESHO (1976), XIX, s. 233-322
* Beldiceanu, N., “Recherches sur la Réforme Foncière de Mehmed II”, Acta Historica, IV (1966), s. 27-39.
* Berki, Ali Himmet, Vakfa Dair Yazılan Eserlerle Vakfiye ve Benzeri Vesikalarda Geçen Istılah ve Tâbirler, Ankara 1966.
* Cvetkova, Bistra, “Sur Certaines Reformes du Régime Foncier au Temps de Mehmed II”, JESHO, VI (1963), s.104-120.
* Hanilçe, Murat, XV ve XVI. Yüzyılda Zile Kazası (1455-1574), Basılmamış Doktora Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tokat 2014.
* İnalcık, Halil, “Rice Cultivation and the Çeltükçi Re`âyâ System in the Ottoman Empire”, AO, VI (1982), 69-141.
* İnalcık, Halil, “The Ottoman State: Economy and Society, 1300-1600”, An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300-1914, eds. Halil İnalcık and Donald Quataert, Cambridge1994, s.1-410.
* Moutafchieva, Vera P., Agrarian Relations in the Ottoman Empire in the 15th and 16th Centuries, New York 1988.
* Öz, Mehmet, Population, Taxation and Regional Economy in the District of Canik (According to Ottoman tahrir Defters, 1455-1576), Doktora Tezi, Cambridge Üniversitesi, Cambridge/İngiltere 1990.
* Öz, Mehmet, XV-XVI. Yüzyıllarda Canik Sancağı, Türk Tarih Kurumu Yayını, Ankara 1999.
* Özel, Oktay, Changes in Settlement Patterns, Population and Society in Rural Anatolia: A Case Study of Amasya (1576-1642), Basılmamış Doktora Tezi, Manchester Üniversitesi, Manchester 1993.
* Öztürk, Nazif, Menşe„i ve Tarihi Gelişimi Açısından Vakıflar, Ankara 1983.
* Sertoğlu, Mithat, “Osmanlı İmparatorluğu‟nda XV. ve XVI. Asırlarda Girişilen Toprak Reformları”, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, 35 (1970), s. 68-71.
* Sertoğlu, Midhat, Osmanlı Tarih Lügati, İstanbul 1986.
* Şemseddin Sami, Kâmûs-ı Türkî, Dersa„adet 1317.
* Turan, Osman, Selçuklular ve İslamiyet, İstanbul 1971.
* Venzke, Margaret L., “Aleppo‟s Mâlikâne-Divânî System”, Journal of American Oriental Society, 106 (1986), s. 451-469.
* Yediyıldız, Bahaeddin, “Vakıf”, İA, C. 13, İstanbul 1986.
* Yediyıldız, Bahaeddin, Ordu Kazası Sosyal Tarihi, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 1985.
* Yediyıldız, Bahaeddin, XVIII. Yüzyılda Türkiye‟de Vakıf Müessesesi Bir Sosyal Tarih İncelemesi, Ankara 2003.
DOKUMANI BURADAN <disk.yandex.com.tr/i/jRsRxPtp2d1crw> İNDİREBİLİRSİNİZ.