PERTEV
N. BORATAV
Sözcük
anlamı: “karakuş”; Karakuş, bürküt/bürgüt Türkler tarafından kartala eş anlamlı
kullanılan sözcüklerdir. Sibirya halklarında muhteşem bir yeri olan bu kuş,
Kaşgârlı Mahmud tarafından “Karakuş Yılduz” olarak Yunan mitolojisindeki
Jüpiter karakterli kartalını andıran Jüpiter gezegeninin belgesi olarak
anılır.
Uluslararası
katalogda (AaTh) 301 numaralı masal türünün genişletilmiş bir yorumu olan
Kırgız kahramanlık şiiri “Er- Töştük”te olduğu gibi, aynı masalın bazı Anadolu
yorumlarında da (TTV No.72), öbür dünyanın kahramanını yeryüzüne getiren kuş
bir kartala benzetilir.
Bir Anadolu
halk türküsünde -bir mitolojik yaratığı veya basit bir poetik resmi hatırlatan-
bu kuştan şöyle bahsedilir:
“Yüksek dağın
zirvesinde haşmetli kartal yeryüzünü kap lamak üzere kanatlarını açtı.”
Kartal, Oğuz
boylarının kuş amblemlerinden (eski Türkçede: ongon) biriydi: bunu,
Raşid-ad-Din Fadallah’ın Ay Han’ın dört anlatımından ve Abu’l-Gazi Bahadır
Han’ın Gün Han’ın devamı olan Salur boyu aktarımlarından anlıyoruz. Salurlar
ve hanları Kazan Han için yazıldığı düşünülen Dede Korkut kitabında, Oğuzların
bu kuş için duydukları saygının bir kanıtı olarak anlaşılması gereken, “alaca
benekli kartalın faziletlerini taşıyan kişiler” anlamında kahramanlar için
çoğunlukla “Çal Karakuş erdemlü” ifadesi kullanılır.
Türk Mitolojisi, Pertev N.
Boratav, BilgeSu Yayıncılık, 1.Baskı, 2012, S 83-84
