KİTAP ÖZETİ : MEİJİ
JAPONYA’SINA 150. YILINDAN BAKIŞLAR: SEÇİLMİŞ MAKALELER
YAZAR : Vuslat Nur ŞAHİN
Ankara Üniversitesi Asya Pasifik Çalışmaları Uygulama
ve Araştırma Merkezi (APAM), Japonya’nın Ankara Büyükelçiliği’nin desteğiyle Meiji Japonya’sına 150. Yılından
Bakışlar: Seçilmiş Makaleler isimli makale derlemesini 2019 yılında
Prof. Dr. Merthan Dündar’ın hazırlamasıyla yayınladı.
Çalışma genel hatlarıyla Türk okuyucuya Meiji
Restorasyonu (1868-1912) hakkında bilgi verme misyonunu taşıyor. Bilindiği
üzere Osmanlı Devleti ve Japonya birbirine oldukça yakın tarihlerde Batılılaşma
sürecine girmişti. Bu sebeple Japonya’nın Batılılaşma sürecinin nasıl bu kadar
başarılı olduğu Türkiye’de genel araştırma konularından birisidir ve
Japonya’nın modernleşmesine Türk kamuoyunda nostaljik bir ilgi vardır. Kitabın
önsözünde 1867’de Meiji modernleşmesine nasıl başlandığından bahsedilirken
Japonya’nın homojen nüfus yapısına özellikle dikkat çekilmiştir[1].
Çalışma altı makaleyi kapsamaktadır. İlk makale Tokyo
Üniversite’sinden Prof. Dr Kaoru Iokibe’nin “Dini
Meşrutiyet ve Enternasyonalizm?: Modern Japonya’nın Meydan Okuması”
başlıklı çalışmadır. Bu çalışma Meiji döneminde ulus devlet oluşumunu
akılcılığın akıldışılıkla, enternasyonalizmin milliyetçilikle harmanlanması
sonucuna bağlamıştır; bu harmanlama elitler ve elit olmayanların arasındaki
bölünmeden doğmuş ve o dönemin şartlarında çatışma yerine bu modernleşme
paradoksunun devleti ve kimliği inşa etmesinden bahsedilmiştir[2].
İkinci makale Ankara Üniversite’sinden Prof. Dr.
Merthan Dündar’ın “Meiji
Modernleşmesinin Osmanlı Dönemi Türk Aydınları Üzerindeki Etkisi Üzerine”
isimli çalışmasıdır. Bu çalışma Meiji Restorasyonunun Osmanlı aydınları
arasında nasıl yankı bulduğu üzerine odaklanmıştır. Çalışmada Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, fikir adamı ve siyasetçi Ziya
Gökalp ve Yusuf Akçura; eğitimci ve siyasetçi Mustafa Satı Bey, gazeteci yazar
Samizade Süreyya, Samipaşazade Sezai, İslamcı aktivist ve fikir adamı
Abdürreşit İbrahim, asker, devlet adamı ve entelektüel Orgeneral Pertev
Demirhan gibi isimlerin Japonya hakkında yazıkları incelenmiş ve bu
şahsiyetlerin Japonya hakkındaki görüşleri aktarılmıştır[3].
Üçüncü makale Boğaziçi Üniversitesi’nden Dr. Erdal
Küçükyalçın’ın “Japonya’da
Din- Devlet İlişkileri ve Laikliğin Doğuşu” başlıklı çalışmasıdır.
Yazara göre Japon modernleşmesinin temelinde din siyaset ayrımı yani laiklik
ilkesi yatar[4]. Günümüz Japonya’sında devlet tüm dini
örgütlenmelere eşit mesafede durmakta ve öğretilerine karışmamaktadır. Fakat
yazara göre bu denge durumu bir evrimin sonucudur, giriş mahiyetindeki bu
yazıda ağırlıklı olarak Budizm’in Japonya’ya gelişinden, Meiji Restorasyonuna
uzanan süreçte dinin geçirdiği evreler ve merkezi otorite ile ilişkileri ele
alınmıştır.
Dördüncü makale Emeritus Profesör Selçuk Esenbel
tarafından kaleme alınan “Meiji
Restorasyonu Hakkında Düşünceler” başlıklı çalışmadır. Bu çalışmada
Esenbel, Meiji Restorasyonunun Türk kamuoyunda modernleşmede romantik bir ideal
olarak gördüldüğünü iddia etmektedir, kendi kimliğini korurken modernleşen
Japonya hakkındaki düşüncelerin doğruluğunu tartışmaktadır. Esenbel’e göre
Meiji Restorasyonu sadece bir gelenek ve görenek içinde yoğrulan evrimsel
ıslahatlar zinciri olmaktan çok, daha çarpıcı, radikal denebilecek düşünceler
ve politikalarının olgunlaştırdığı bir modern tarihtir[5].
Beşinci makale Erciyes Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ali
Volkan Erdemir’in “Meiji
Dönemi Japon Edebiyatı’nda Türk İmgesi: Tokuda Shusei’nin “Türk Kralın Dileği”
Adlı Masal” isimli çalışmadır. 1900 yılında kaleme alınan bu masal
Erdemir tarafından Türkçeleştirilmiş olup, Meiji döneminde edebiyatta Türk
imgesi anlaşılmaya çalışılmıştır. Yazarında söylediği gibi bir masaldan yola
çıkılarak yapılan bu çalışma deyim yerindeyse okyanusta bir damlayı incelemek
olmuştur[6]. Fakat bu masal ve içindeki kurgusal
ögeler o dönem Japonyası’nın kabuğundan çıkarak öğrenme alanının Osmanlı
İmparatorluğu topraklarına kadar genişlediğini gösteren iyi bir örnektir[7].
Son çalışma Ankara Üniversitesi Yüksek Lisans
öğrencisi Orçun Koçak’ın
“Japonya’nın Kayıp Özgürlükçü Anayasası Itsukaichi Üzerine” başlıklı
çalışmasıdır. Yazar bu çalışmasında 1880lerde Japonya’da başlayan modernleşme
ve Batılılaşma fikrinin hayatın her alanını etkilediğinden ve fikrin halka
indiğinden bahsetmiştir[8]. Yazar çalışmada bu hayata geçmeyen
anayasayı, o dönemin sonunda Japonya’da uygulamaya geçen anayasa ve Kanun-i
Esasi ile kıyaslamıştır.
Altı makalenin derlendiği bu çalışma Türkiye’de Japonya’nın
anlaşılması bakımından önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Japonya bugün
hayranlık duyulan bir ülke olmakla beraber, ülkeyi özel olarak çalışan
akademisyen ve araştırmacılar dışında ne yazık ki gerçekten tanınmamaktadır.
Meiji Restorasyonu bugünkü Japonya’yı oluşturan en önemli tarihi süreçlerden
biridir. Bu çalışma hem Restorasyonu anlamak hem de Osmanlı İmparatorluğuyla
benzerliklerini ve farklılıklarını doğru tahlil edebilmek açısından önem
taşımaktadır.
[1] A. Merthan Dündar, “Önsöz”, Meiji Japonya’sına 150. Yılından
Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, haz., A. Merthan Dündar (Ankara:
Ankara Üniversitesi Basımevi, 2019), iii.
[2] Kaoru Iokibe, “Dini Meşrutiyet ve Enternasyonalizm?:
Modern Japonya’nın Meydan Okuması”, Meiji
Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, haz., A.
Merthan Dündar (Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2019), 15.
[3] A. Merthan Dündar, “Meiji Modernleşmesinin Osmanlı
Dönemi Türk Aydınları Üzerindeki Etkisi Üzerine”, Meiji Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş
Makaleler, haz., A. Merthan Dündar (Ankara: Ankara Üniversitesi
Basımevi, 2019, 18.
[4] Erdal Küçükyalçın, “Japonya’da Din- Devlet İlişkileri
ve Laikliğin Doğuşu”, Meiji
Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, haz., A.
Merthan Dündar (Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2019, 37.
[5] Selçuk Esenbel, “Meiji Restorasyonu Hakkında
Düşünceler”, Meiji
Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, haz., A.
Merthan Dündar (Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2019), 70.
[6] Ali Volkan Erdemir, “Meiji Dönemi Japon Edebiyatı’nda
Türk İmgesi: Tokuda Shusei’nin “Türk Kralın Dileği” Adlı Masal”, Meiji Japonya’sına 150. Yılından
Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, haz., A. Merthan Dündar (Ankara:
Ankara Üniversitesi Basımevi, 2019), 73.
[7] A.g.e., 87
[8]Orçun Koçak, “Japonya’nın Kayıp Özgürlükçü Anayasası
Itsukaichi Üzerine”, Meiji
Japonya’sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, haz., A.
Merthan Dündar (Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2019), 102.
