KÜRESELLEŞME & BATI DÜNYASI & GLOBALİZASYON & ORYANTALİZM

Prof. Dr. Altan
ÇETİN : Küresele Korona’dan Bakarken

28 May 2020

Çin’in ipeği ve güler
yüzünden bu sefer korona çıktı!

Korona süreci vaki küreselleşme ve küreselleştirme mantığımıza bazı uyarılar
bıraktı ve bırakmaya devam ediyor. Malum korona – covid 19, küresel çağın tüm
kıtalarının yeni fatihi (!) oldu. İnsanlar evlerinden burunlarını dahi
çıkaramaz haldeler. Burnundan kıl aldırmayan modern zamanın bilimi ve insanları
göremedikleri bir canlıya karşı bazı Hollywood filmlerindeki UFO saldırılarına
benzer bir tepki ile mücadeleye çalışıyorlar. Lakin nedense aşıyı bulmak için
tüm insanlığın baş başa verdiği bir müşterek çalışma sonuçları henüz alınamadı.
Konuşulan ne? Aşıyı vuran milyarları götürecek! İnsanlık hâlâ varoluş amacına
yönelmekte mağaradaki cedlerinden geri durumda. Hâlâ güç ve hâlâ ekonomi. İnsan
evriminin son harikası homo ekonomikus sahnelerde! Homo kültürus ise hâlâ
sessiz. Dünya yeni bir şekillendirme kuşatmasında bulunuyor, virüs/mikrop
üzerinden rakiplere çekilen operasyonlara, ilüminatilerden küreselci-ulusla
devletçi çekişmesine, makus bir mazi üzerine sosyalist güzellemelere ve ne
idüğü meçhul dijital çipli müstakbele kadar pek çok konu tedavülde. Kimin
bulanık suda ne avlamaya çalıştığı ise meçhul! 1981’de yayınlanan bir romanda
2020’de koronayı tanımlayan cümlelerinden asteriks çizgi filminde “Corona!
Corona!” diye bağıran çizgi tiplere kadar yok artık dedirten tespitlere kadar
renkli bir korona gündemine sahibiz.

Dünyaya tahakküm eden güçler korona karşısında kelimenin tam manasıyla sukutta.
Evrensel ve küresel olduğunu iddia eden aklın olgunlaşma sorunları her konuda
olduğu gibi yine aşikâr. Buna mukabele nedir o hâlde denirse buyurun kendi
kültürümüzden bakalım: Kutadgu Bilig yazarı, “Bu
cihana hâkim olmak için, bin türlü fazilet gerek; yaban eşeğini alt etmek için,
Arslan olmak gerek. Dünyaya hâkim olana binlerce fazilet lazımdır; o bunlar ile
eli-günü idare eder ve sisleri dağıtır. O bunlar ile kılıç çalar ve düşmanın
boynunu keser; memleketi ve halkını kanun yolu ile nizam altında bulundurur” diyerek
cihan hâkimiyeti iddiası olanlara eskimeyen bir mesaj bırakmıştır. Küreselleşme
de bir nevi dünya egemenliği iddiası olarak argümanları ile korona günlerinde
insanlığın zihninde sigaya çekilir oldu.

Küreselleşme ile bir küçük köy olduğu farz edilen dünyamızın bir rekabetler
köyü olmasının insanlığın bekası adına hiç de uygun ve uyumlu olmadığını bu vesile
ile öğrenen sağduyumuz kör çekişmelerin kutuplarına dağılan insanlığımızın
aklını başına almadığımız takdirde, dayanışma duygusuna dayalı milletlerarası
örgütlerin bu felsefe ile teşekkül etmemesi hâlinde müstakbelin insan türü için
hiç de parlak olmadığını gösteriyor. Tekleştirilmeye çalışılan küremiz birden
insanlığın müşterek adacığına dönüşüveririken insanlık mefkûresi unutulduğu
yerden çıkarılmayı bekliyor.

Kürselleşmenin insanlık değerlerimizi de küreselleştirmediği, devletlerin de bu
manadaki bencil teşkilatlarının böyle bir süreçte yaşadığı sıkışıklık
insanlığının harcadığı milyarların nasıl heba edildiğini gösteriyor. Para ve
piyasa insanlığımızı koruyamadığı gibi insanlığı bir virüsün yıkımından da
koruma yeteneğine sahip olmadığını gösterdi. Tanrılık iddiasındaki teknolojik
yapay medeniyet virüse tosladığı yerde şaşkınlığı atlatma gayretinde. Düzen
olarak kurulan madde temelli, güvenlik yatırımları ile şişmiş, istihbarat ile
her yeri görüp kontrol ettiğini sanan insanlık ansızın bir virüs karşısında
apışıp kaldı. Bunun tam aksi yerde ise bilimin babacan bir tavırla insan
yönelik gereği ve zarureti bu suretle tespit edilirken para ile saadet
olmadığını Amerikan rüyasından bir kâbusla uyanarak görüyoruz.

Küreselleşen şirketlerin kâr odaklı içeriklerinin insanlığı bir virüs
karşısında korumaktan ne kadar aciz olduğu bu pandemi vasıtasıyla görüldü.
Düzen bu manada ekonomik ve teknolojik bazda düşünülmekten çıkarak başka
kavramların odağında kendisini gözden geçirmesi gerektiğini görüyor. Yaşlılarını
huzur evlerine terk eden vicdanların küresel barış ve insan haklarına sahipmiş
gibi görünmesi bu korona günlerinde bakınca gülünç durmuyor mu?

Dünyaya evrensel ilkeler ve barış adına salim bir düzen imkânı sağladığını
iddia eden bir uygarlık modeli yatırımlarını yaptığı alanlardan başını kaldırıp
insanlığa bakmak zorunda kaldığında açıkta kalan yerlerini neyle örteceğini
şaşırmış durumda. Filozofları ve bilim adamlarıyla dünyadaki tüm derde deva
olan, Holywood filmlerinde dünyayı habire kurtaran güçler korona günlerinde P5
cümlesi olarak ayazda kalmış gibiler. Hele hastanelerine hasta sığdıramayan
stratejik komşumuzun hâlâ Libya’ya müdahil olmaya çalışırken verdiği resim çok
ironik değil mi?

Ölü yatırımın verimsiz sonuçları.

İşte bu ölü yatırım bize alternatif başka cihan hâkimiyeti zamanlarının fikir
ve muhtevasını düşündürüyor. Kutadgu Bilig aklıyla bakacak olursak cihan
hâkimiyeti iddiası için öncelikle “İyi nedir? İyinin vasfı
faydalı olmaktır; onun halka çok faydaları dokunur. O bütün halka hep iyilik
eder, fakat yaptığını insanın başına kakmaz. Kendi istifadesini düşünmez,
başkasına fayda temin eder ve buna mukabil, bir karşılık beklemez. Doğruluk
nedir? Bak, kimin düşündüğü ‘ile söylediği bir olursa, işte doğru insan odur -
dedi – Onun içi dışı gibi, dışı da içi gibidir; doğru ve dürüst insan böyle
olur. İnsan gönlünü çıkarıp, avucuna koyarak, başkaları önünde, mahcup olmadan,
dolaşabilmelidir. Saadette yükselmek için, insana doğruluk lâzımdır; insanlık
doğruluğun adıdır, inan. İnsan nadir değil, insanlık nadirdir; insan az değil,
doğruluk azdır. İnsan nadir değil, insanlık nadirdir; akıl doğru ve dürüst
insanları övmüştür…”, gibi gerçek insanlık değerlerine haiz bir
düzenin samimi sahibi olmak gerekmez mi? Türkler işte bu yüzden kürenin tuzu
gibidirler. Kutadgu Bilig bu cümleden “İnsanın değeri bilgi, akıl ve
anlayışıdır. Anlayış ve bilgiye tercüman olan dildir; insanı
aydınlatan fasih dilin kıymetini bil. Bilgili bilgisini dili ile meydana
çıkarmazsa, yıllarca yatsa bile, onun bilgisi muhitini aydınlatmaz. Bütün iyilikler bilginin faydasıdır.
Sen her iki dünyayı arzu ediyorsan, bunun çaresi iyilik yapmaktır. İyi, halka
faydalı olan ve bundan dolayı ona zevk veren şeydir. İyinin vasfı faydalı olmaktır.
Kendi istifadesini düşünmez, başkasına fayda temin eder ve buna mukabil, bir
karşılık beklemez. Ey iyi insan, iyilik yapmakta devam et; iyilik ihtiyarlamaz,
onun ömrü ebedidir. İnsan derler, insan kimdir;
insan başkalarına faydalı olan ve onların işlerini gören kimsedir
İnsanların iyisi başkalarına faydalı olur. İnsan hayatından kendisini
yükseltmek ve adını yaşatmak için, başkalarına faydalı olmalıdır. Başkalarına
faydası dokunmayan ölü gibidir; faydalı ol, ölü olma; ey mert yiğit. Ey hakîm,
Tanrı’nın kullarına faydalı ol; insanlara faydalı olan kimselere ancak insan
denilir. Kendi menfaatini güden insan mı olur; insan olan halk menfaatini
güder. İnsanlar arasında insan olan kimse, başkalarına
faydası dokunan kimsedir”. İnsan tasavvuru insanın maddi kökeni ve
maymunlara dayalı bir uygarlık tasavvuru için huzurevinde yaşlıları unutmak çok
da büyük kabahat sayılmamalıdır. İyi, doğru ve fayda aklı bu olan bir toplum
düzeni için ise bakış açısı elbette başka olacaktır.

Bir Mühendislikle Virüs’e Bahane Kurgulamak

İnsan türü kendi “evrenselini”, bütünlüğünü, kendiliğini yani kültürün
dünyasını unuttuğu anda en büyük meziyetini de kaybediyor. İnsan olmak
özünün/gerçeğinin yerini kendi eliyle ürettiği ve evrensel kabul ettiğinin
büyüsü ve kurgusu almaya başlıyor. Araçların amaca dönüştüğü her iklimin ahlakında
bu sapma yaşanıyor. İnsan kendi amacının aracı haline geliveriyor. Kendi eliyle
kendine “put” üretiyor. Artık talimatlar insandan değil “evrensellik
kurgusundan” gelmeye başlıyor. Tabulaşan her erdem zamanın aşındırmaları
karşısında özüne yabancılaşarak yoruluyor. Buna yapılacak her tenkidi bakış ise
râfızî ilan edilmekle sonuçlanacak bir bedele çağrı oluyor.

Koronavirüs sebebiyle vaki anormal şartlardan bir “normal” üretme hevesi
algılarımıza şırınga edilmeye çalışılıyor gibi bir hâl var. Kendi doğasına
modern zamanlarda ihanet eden insandan artık doğasızlaşması bekleniyor. İnsan
türü kendisine kurulan tuzağı evrensellik zokasıyla yutmak üzere. Ev ofis, ev
okul, ev şirket vs. lafları havalarda uçuyor. İnsan türünün var ettiği her şey
robotlaşma ve yapay zekâ üzerinden elinden alınarak özgürlük imgesine büyük bir
algı virüsü bulaştığının farkında mı? Foucault gibilerin bahsettiği özne oldum
sanan bireyin nesneleşmesi tam da bu olsa gerek. Nietzsche’nin putların
alacakaranlığı dediği ve değerlerin değersizleşmesi olarak ifade ettiği de bu
mudur acaba? Kültüre dair her şeyi ideolojikleştirerek kendi özüne ihanet eden
insan, kendi pisliğini kendisini imha ederek temizleyeceğini mi sanıyor? Bir
yokluktan diğerine koşan insan bir türlü kendisine ulaşamayacak mı?

Algılarımıza bulaşan bu virüs içgüdülerimizin genetiğini değiştirmek istiyor
sanki. Bu da ne demek; sosyopolitik mülahazalarla yaşanan olumsuzlukların bu
virüs ve salgın anomalisi içinde normalleşeceğine dair bir ütopya zaman ve
mekânı distopyalaştırırken insan idraki en büyük servetini yitiriyor. Binlerce
yılın nihayetinde tarihin sonu evlere tıkılıp birilerinin hayal ettiği üzere
yapay zekâlar tarafından yönetilmek midir? Yeni normal bu mudur?
Kültürsüzleşerek mi insanlaşacağız?

Yeni normalin, eğer söz konusuysa, en önemli aracı yeni alışkanlıklardır.
İnsanoğlu sanki uzun tarihinde ilk defa bir salgınla karşılaşıyor. Neden bu eve
tıkılma hevesi; gökyüzü ve toprak size neden manasız, neyin taşeronusunuz?
“İnsan alışkanlıklarının hasılasıdır” diyen İbn Hâldûn bugünleri görseydi
herhalde insan umranının vardığı bu evden çalışma, okuma vs. dünyasına ibretle
bakardı. Vaki alışkanlıklarımızın mükemmel olduğunu iddia etmiyoruz lakin yeni
kazandırılmaya çalışılan, bu virüs üzerinden evcilleştirme ve alışkanlık
edindirme çabasını anlamakta da güçlük çekiyoruz. Bir hastalık var ve tedbir
alıyoruz. İnsanlık ilk defa salgın yaşamıyor. Bunun öncekilerden farkı ne? Olan
bazı merkezlerin algımıza bir “yeni” kavramı inşa etme talimatının küresel
taşeronlar ve onların bayilerince medya üzerinden bize pompalanması mı? Kim
bilir?

İnsani özümüze dönerek, içimizdeki o gerçek bize dayanarak suni ve GDOlu
kirlerimizden arınmak noktasında bizi doğada yeniden insan yapacak bir gelecek
yerine neden betonların içine tıkılıp oradaki sanal hatlarda yaşamanın iyiliği,
doğruluğu ve gerçekliği üzerinden algımıza bazı değer yargıları gerçek hatta
hakikatmiş gibi tıkıştırılmaya çalışılıyor? Kurgudan çıkalım derken kurgunun
panoptikonunda yeni bir kafesi kendi ellerimizle mi örüyoruz? Bizi gönüllü
olarak, olgunun bizzat kendisiymiş ve özgür irademizle kabul ediyormuşuz
yanılgısına iten virüs gündemine bakışımızda bir yamukluk sezmiyor mu kimse?

Hayat, bizden nesnesine uygun düşünürsek mutlu ve doğru olana ulaşacağımızı
tecrübi olarak öğretir. Ateş yakar, su ıslatır. Salgın bir olgudur. İnsanî ve
tarihte hep görülen bir olgu. Bu olgunun nesnesine uygunu; doğru izole olmak ve
kendimizi diğer insanların ve kendimizin hayrı için korumaktır. Hastalananlar
içinse tedavi olmak ve hayata geri dönmek. Burada garip bir şey yok. Olguyu değer yargılarıyla doğru ve yanlışlara
zincirlemek insanın kurgu yapan aklının ona kurduğu tuzaklardan biridir. Tarih
boyunca insan sürekli ve kırılmalı olarak bunu yaşadı. İnsan aklı onun en büyük
varoluş gerçeğiyken, olguları değer yargılarına zincirlemek; bu, aklın insana
yasak meyveyi yedirmesi demek oluyor ve olageldi. Kültürün bir tarifini onun
kendisiymiş gibi insanlığın tepesinde şaklatmakta bu kurgulaştırmaya dairdir.
Burada ilk defa görülen küreselleşmeci çerçevenin bunu kendi sanal
endüstrisinin mühendisliğine araç kılıyor olmasıdır. İşte insan türü bunu ilk
kez yaşıyor. Hükmetme obezi bu kafa “yeni” düzeni, yeni alışkanlıklar ve yeni
normali deniyor. Bu aslında çöken bir yapının kendisini dayatmasından başka bir
şey değil. Evrensellik iddiasıyla insanlığı teslim alan bu zihniyet kendi
cenaze törenine tüm insanlığı davet ediyor. İnsan tarihinde olağan bir
salgından olağan olmayan sonuçlar, yorumlar ve hayaller üretmenin manası ne ola
ki? Çarpık bir iktisat anlayışının nesneleştirdiği çarpık nüfus teorileriyle
çarpık bir müstakbel düşünmek insanlığın hayrına mıdır?

Korona günlerinde evlerdeyiz, evet evden çıkmayalım; işin evrensel olanı ve
normali budur; lakin evlerden yaşamaya alışmak işte burada “n’oluyoruz” demek gerekmez mi?
Özellikle Amerikan kültürünün evden çalışma hayalini ve buna dair yıllar
öncesinden dillendirilen fütürist öngörüleri düşünüce kendi kurgu ve
hayallerini teknolojik hapishanelere tıkıştırmak gayreti sorgulanmaya değer
değil midir? İnsanlar evlere normal sebeplerle doluşmuş gibi davranıp, virüs
üzerinden yeni bir düzen düşletmek de neyin nesidir? Spekülasyon dillendirilen
ve alternatif getirmedikleri için eleştirdiğimiz bir takım reklam kokan düzen
pazarlamaları peşinde de değiliz. Lütfen evde oturduğumuz günlerde
çocuklarımızın temiz yüzlerinde, camlardan, eğer kaldıysa, görülen
yeşilliklere, gökyüzüne ve daha önemlisi içimizdeki yıldızlı ve güneşli
gökyüzüne bakmaktan vazgeçmeyelim! İnsani aczimizle umut erdemimizi birleştirerek
özümüzü düşünelim. Merhamet ve sevginin bizi millî varlığımız içinde insanlık
duygusuna ulaştırdığı yerden virüs günlerinin geçmesi ve hayatın “normali”
içerisinde süreceği zamanlara hazırlanalım.

İnsanlık bir salgına ilk defa maruz kalmadı, son da olmayacak. Lakin modern
uygarlığın kibir, bencillik ve iddiası sanki ilk defa insanlık nazarında bu
kadar acze düşüyor. Bulaşıcı hastalıklarla kıtalar ele geçiren akıl bir
bulaşıcı hastalık karşısında parası, teknolojisi ve tüm imkânlarıyla sınanırken
insanlık kaybettiğini hatırlayacak diye tüm propaganda araçları da çalışmaya
devam ediyor. Koronavirüs mühendisliği inşa ettiği binalara tıktığı insanlara
yapay zekâlar ve sanal hatlardan yeni beton alışkanlıkları inşa ederek neyi
amaçlıyor? O amacı bilmiyoruz ama milletimiz ve insanlık için bu virüs
devranının bir an evvel nihayetlenmesini diliyor ve “evde kalalım” diyoruz.

Korona bizi makûs bir geçmişin hayalleri ile meçhul geleceğin belirsiz
umutlarıyla uğraşmaktan çıkarıp hâli ve insanlığımızı ıslah fırsatı olursa ne
âlâ ne devlet…