GÜNCEL RESMİ RAPORLARA GÖRE ANKARA BÜYÜKŞEHİR
BELEDİYESİNİN 2017 YILI FAALİYETLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Mahmut ESEN
E. Mülkiye Başmüfettişi
Özeti: Güncel resmi raporlar ve halka açık kaynaklar
ışığında, Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2017 yılındaki faaliyetleri, bütçe
gerçekleşmeleri ve mali vb. durumlarına ilişkin bilgiler nesnel olarak
değerlendirilmeye çalışılmış; Başkent belediyesi olma özelliği taşıyan Ankara
Büyükşehir Belediyesinin, genel iş/ işlemleri ve mali yapısı hakkında
kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi amaçlanmıştır.
Anahtar
Sözcükler: Ankara Büyükşehir Belediyesi, Genel Faaliyet Raporu, Sayıştay Denetim Raporu, Bütçe, Bilanço.
I-GİRİŞ
5018 sayılı Kamu
Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 41. maddesi uyarınca; kamu idarelerinin
yetkilileri tarafından, birimlerinin yıllık faaliyetlerini yansıtmak üzere,
kullandıkları kaynakları, bütçe gerçekleşmelerini, mali durum vb. bilgileri
içeren faaliyet raporu hazırlanması ve kamuoyuna da açıklanması gerekmektedir.
Mahalli
idarelerce hazırlanan idare faaliyet raporlarının birer örneği Çevre ve
Şehircilik Bakanlığına[*] gönderilir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bu
raporları esas alarak, kendi değerlendirmelerini de içeren, mahalli idareler
genel faaliyet raporunu hazırlar ve kamuoyuna açıklar. Raporun birer örneğini
Sayıştay Başkanlığına ve Hazine ve Maliye Bakanlığına gönderir.
Sayıştay; mahallî
idareler genel faaliyet raporunu, (Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanmış)
genel faaliyet raporunu ve harcama sonrası ilgili birimlerde yaptığı dış
denetimlerinin sonuçlarını da dikkate alarak görüşleriyle birlikte TBMM sunar.
Sayıştay Başkanlığınca kamu idarelerinin tümünün faaliyetleri/dış denetimi/mali
istatistiklerinin değerlendirildiği TBMM sunulan genel raporlarının yanı sıra,
Sayıştay denetçilerince idarelerde yapılan denetim ve incelemeler sonucunda
ilgili kamu idaresi adına ayrıca denetim raporları düzenlenmektedir.
Bu yazımızda:
“Ankara Büyükşehir Belediyesi 2017 Yılı Faaliyet Raporu”, “Ankara Büyükşehir
Belediyesi 2017 Yılı Sayıştay Denetim Raporu” ve “2017 Yılı Mahalli İdareler
Genel Faaliyet Raporu“, “Ankara Büyükşehir Belediyesi 2017 Yılı Kesin Hesap
Kitabı“ ile halka açık diğer kaynaklar
ışığında Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2017 yılı faaliyetleri, bütçe
gerçekleşmeleri ve mali durumuna ilişkin bilgiler deneyimli/emekli bir denetim
elemanı gözüyle değerlendirilmiş, önemli görülen konuların altı özenle çizilmeye
çalışılmıştır.
II-BÜYÜKŞEHİR
BELEDİYESİNE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER
1-Büyükşehir
Belediye Başkanı ve Belediye Meclis Üyeleri
30.03.2014
tarihinde yapılan genel seçimler sonucunda belediye başkanlığını seçimini
oyların % 44.82 sini alan AKP adayı kazanmıştır. Seçimlerde ikinci parti
konumunda olan CHP’nin oyu ise % 43.82 ‘ dir.
Belediye
Başkanlığı görevi; 6.11.2017 tarihine kadar Melih Gökçek tarafından yürütülmüş,
bu tarihten itibaren de Mustafa Tuna tarafından yürütülmektedir.
Belediye
başkanlarıyla birlikte (139) üyeden oluşan büyükşehir belediye meclisinde
sadece (14) ( % 10 oranında) kadın üye bulunmaktadır.
Bu oran Türkiye
ortalaması olan (%10,7) oranın dahi altında kalmaktadır. Örneğin (24) üyeden
oluşan Şırnak belediye meclisinde (8)
kadın üye bulunmaktadır.[1]
2-Belediye Örgütü
İçişleri
Bakanlığınca yayımlanmış “Norm Kadro Standardı Yönetmeliği” esas alınarak
örgütlenmiş Ankara Büyükşehir Belediyesinde; halen, doğrudan belediye
başkanlığına bağlı (genel sekreterlik/ teftiş kurulu başkanlığı/hukuk
müşavirliği/iç denetim/özel kalem vb) birimlerin dışında (27) adet ayrı birim başkanlığı kurulmuştur.
3-Belediye
Bağlısı Kuruluşlar
A-) Belediye
İşletmeleri
Büyükşehir
Belediyesine bağlı, kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli iki ayrı işletme
(ASKİ ve EGO) vardır.
Su ve
kanalizasyon hizmetleri ASKİ tarafından yürütülmektedir. Aralık 2017 itibarıyla
ASKİ’de; (1.119) memur, (522) işçi, (139) sözleşmeli ve ( 2.973) hizmet alımı
olmak üzere toplam 4.753 personel çalışmaktadır.[2]
ASKİ’nin 2017
yılı bütçesi 2,6 milyar TL gelir ve 2,4 milyar TL gider olarak gerçekleşmiştir.
ASKİ bütçesi 238 milyon TL fazla vermiştir.
(ASKİ 2019 yılı
bütçesinde, 3,8 milyar TL gelir/ödenek öngörülmüştür.[3])
16.12.1942 gün
4325 sayılı Kanuna göre kurulmuş, tüzel kişiliğe sahip köklü bir kuruluş olan
EGO işletmesi ise halen otobüs, raylı sistem ve teleferik işletmeciliği
suretiyle ulaşım hizmetlerini yürütmektedir.
EGO’da 2017 yılı
sonu itibariyle (590) memur ve (11) sözleşmeli olmak üzere toplam 601 kişi
çalışmaktadır. (Hizmet alımı suretiyle çalıştırılan personel konusundaki
bilgilere erişilememiştir.)
EGO Genel
Müdürlüğü 2017 yılı gider bütçesi 768 milyon TL, gelir bütçesi ise 571 milyon TL olarak
gerçekleşmiştir. Bütçe denkliği belediyeden sağlanan borçlanma ile
sağlanmıştır.[4]
(EGO 2019 yılı
bütçesinde, 1,4 milyar TL gelir/ödenek öngörülmüştür.)
B-) Belediye
Şirketleri (BİT’ler)
Büyükşehir
Belediyesin sermayesinin yarısından fazlası belediye ve belediyeye bağlı
kuruluşlara ait, (15) adet faal nitelikte şirket ( belediye şirketi)
bulunmaktadır. Hizmet alımları başta olmak üzere belediye tarafından yapılan
ihalelerin büyük ölçüde belediye şirketlerince üstlenildiği bilinmektedir. Fen
işleri/ulaştırma/imar/destek hizmet/kültür ve sosyal işler başkanlıkları gibi
hizmet birim başkanlıklarının görev alanlarına paralel kurulmuş olan
BİT’ler; kurulu birim başkanlıklarından
daha fazla personel, araç ve gerece sahiptir.
(Şirketler; TTK
hükümlerine tabi olup özel hukuk tüzel kişisi statüsündedir. Bu yüzden
şirketler aracılığıyla, kamu kaynaklarının önemli bir bölümü, istisnalar
dışında, kamunun denetim alanı dışında özel hukuk hükümleri çerçevesinde
kullanılmaktadır.
Diğer yandan
BİT’ler hakkında 6102 sayılı TTK ile getirilmiş olan bağımsız denetime tabi
olmaları, kamuoyunun aydınlatılması için şirket faaliyet ve ilanlarının
kurulacak internet sitesi üzerinden yapmaları gerektiği vb. konulara ilişkin
düzenlemeler BİT’ler hakkında henüz uygulamaya geçirilememiştir.
Belediye meclis
üyelerinin dahi BİT’ler hakkında yeterli bilgiye sahip olamadıkları
bilinmektedir.[5])
4-Belediye
Görevlileri
İçişleri
Bakanlığınca yayımlanmış “Norm Kadro Standardı Yönetmeliğine” göre
belediyede (7580) memur, (3790) sürekli işçi olmak üzere toplam 11.370 kadro
bulunmaktadır.
2017 Aralık ayı
itibarıyla istihdam edilenlerin sayısı ise
(3149) memur, (209) sözleşmeli, (522)
işçi olmak üzere toplam 3.880’dir. Memur ve işçi kadrolarının sadece 1/3
ünün dolu olduğu görülmektedir.
Buradan da Ankara
Büyükşehir Belediyesinin personel istihdamına dayalı hizmet satın alınması
(taşeron işçi çalıştırılmasına) uygulamasına ağırlık verdiği anlaşılmaktadır.
Nitekim belediye hizmetlerinin büyük bölümünü belediyeye bağlı olarak kurulmuş
(15) şirketten hizmet satın alma suretiyle gördürdüğü bilinmektedir. Bu şirketlerden sadece üçünde, ( BELKO,
BUGSAŞ, BELKA) istihdam edilen (sendikalı) işçi sayısı ise 9.947’dir.[6]
(24.12.2017 günlü R.G. yayınlanmış olan
696 sayılı KHK ile; belediyelerde personel çalıştırmasına dayalı hizmet alım
sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından 04.12.2017 tarihi itibarıyla
çalıştırılmakta olan (taşeron) işçilerin
bazı koşullarla, sürekli işçi statüsünde, 2018 yılında belediyelerdeki
kurulu/kurulacak olan şirketler devir edilmeleri gerekmektedir.)
Toplam personelin
yarısı (1.909) İtfaiye/ Fen
İşleri/Zabıta ve Sağlık İşleri başkanlıklarında istihdam edilmektedir.
2.246 personel (
%58’i) ön lisans/lisans/yüksek lisans seviyesinde öğrenim görmüştür. Doktora
sahibi ( 5) personel bulunmaktadır.
1703 ( %44 oranındaki ) personel 0-15 yıl arası
hizmet yılına (kıdeme) sahiptir.
III-ANKARA
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNİN 2017 YILI GENEL FAALİYETLERİ, BÜTÇE GERÇEKLEŞMERİ ve
MALİ DURUMU
1-BÜTÇE
GERÇEKLEŞMELERİ
A-Bütçe Dengesi
Ankara Büyükşehir
Belediyesinin 2017 yılı tahmini gelir bütçesi 6.414.000.000 TL olup,
gerçekleşen bütçe geliri 6.062.147.309.80 TL’dir. Tahmini bütçe gideri
6.414.000.000,00 TL olup, gerçekleşen bütçe gideri ise 6.344.372.282,57 TL’dir.
Tahmini bütçedeki
gerçekleşme oranları; gelirlerde (%93,63), giderlerde ise (%98,9)
seviyesindedir.
2017 yılında
282.224.973 TL borçlanma suretiyle bütçede denklik sağlandığı görülmektedir.[7]
(Ankara
Büyükşehir Belediyesinin; 2018 yılı bütçesinde 8 milyar TL gelir/ödenek, 2019 yılı bütçesinde ise 8,8 milyar TL
gelir/ödenek öngörülmüştür.)
B-Bütçe Giderleri
Belediyenin
ekonomik sınıflandırmaya göre; 2016 ve
2017 yıllarına ait gider miktarları; bu giderlerin gider değişim oranları, 2017 yılında bazı giderlerin Ankara
Büyükşehir Belediyesi ve diğer büyükşehir belediyelerindeki toplam giderler
içindeki paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 1: Belediyenin 2016 ve 2017 Yılı
Ekonomik Sınıflandırma Düzeyinde Bütçe Giderleri (Bin TL)
|
GİDERİN
|
2016
|
2017
|
2017/2016
Değişim
(%)
|
2017
|
|
|
Ank.
|
Büyükşehir
|
||||
|
1-Personel
|
296.035
|
306.256
|
3,4
|
4,77
|
7,09
|
|
2-SGK
|
42.158
|
41.794
|
-01
|
0,65
|
1,12
|
|
3-
|
2.257.754
|
2.330.098
|
3,2
|
36,33
|
31,32
|
|
4–Faiz
|
174.413
|
142.102
|
-18,5
|
2,22
|
3,17
|
|
5–Cari
(Kar amacı gütmeyen
|
334.287
|
394.284
|
18
|
6,15
|
4,79
|
|
6-Sermaye
|
1.796.900
|
2.854.152
|
59
|
44,5
|
48,20
|
|
7–Sermaye
(Bağlı idarelere/kamu
|
1.000
|
23.248
|
2324
|
0,36
|
1,50
|
|
8-Borç
(Bağlı idarelere/kamu kurum ve
|
435.070
|
252.433
|
-42
|
3,94
|
2,80
|
|
GİDER
|
5.337.619
|
6.344.372
|
18,9
|
100
|
100
|
Not: Küsuratlar
yuvarlatılmıştır.
Kaynak: T.C.
Sayıştay Başkanlığı , (2018), Ankara
Büyükşehir Belediyesi Sayıştay Denetim Raporu; İçişleri Bakanlığı, (2018) , “ 2017 Yılı
Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu” ve Ankara Büyükşehir Belediyesi (2018),
“2017 Yılı Faaliyet Raporu” verilerine dayanılarak hazırlanmıştır.
2017 yılında
toplam bütçe giderleri bir önceki yıla göre % 18,9 oranında artmıştır. Sermaye
giderlerinde büyük oranda ( % 59) artış
gerçekleşmiştir. Diğer büyük harcama kalemlerinden olan cari transferlerde %18,
mal ve hizmet alımlarında % 3,2 personel giderlerinde ise % 3,4 oranında (ortalamanın altında) artış kaydedilmiştir.
Personel
giderlerinin toplam giderler içindeki payı % 4,8 oranındadır. Büyükşehir
belediyelerinde bu oranın ortalaması % 7’dir. Ancak bu rakamlar personel
çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları suretiyle istihdam edilenleri (taşeron
işçilerini) kapsamadığı için personel giderlerinin tümünü yansıtmaktan,
dolaysıyla gerçekçi olmaktan uzaktır.
2017 yılında
gider türlerinin toplam giderlere oranına göre yapılan bir incelemede:
Ankara Büyükşehir
Belediyesindeki personel/SGK prim/faiz/sermaye/sermaye transfer giderlerinin
büyükşehir belediyelerindeki gider ortalamalarının altında kaldığı; diğer
giderlerin de (mal ve hizmet alımları/ cari transferler/borç vermelerde ) ise
ortalamanın üzerinde olduğu görülmektedir.
Bu arada
(belediye başkanlarının kamu harcamalarındaki tasarruf anlayışını göstermesi
bakımından önemli olan ) temsil ve tanıtma giderleri kaleminden 2,8 milyon TL (
toplam giderlerin on binde 4,3 oranında)
harcama yapıldığı belirtilmiştir.[8] Ancak bu rakamın; tören, temsil ve
ağırlama giderlerinin tümünü kapsamadığı görülmüştür.
Zira belediyenin
temel görevleri arasında yer almadığı için sadece Temsil, Ağırlama ve Tören
Giderleri Yönergesine dayalı olarak yapılmış (resmi/dini bayramlar, anma
günleri, festival/ fuar, nikâh/sünnet
vb.) bazı giderlerin, temsil tören giderleri yerine, belediyenin temel faaliyet
giderleri arasında gösterilmiş olduğu anlaşılmıştır.
(Kültür ve Sosyal
İşler Daire Bşk. lığınca; yıl içinde, -genellikle 190.000 TL üzerinden ANKET
A.Ş. üzerinden- hizmet alımı suretiyle
gördürülmüş çok sayıda tören hizmetleri için yapılmış ödemeler örnektir.[9]
Büyükşehir
Belediyesinin fonksiyonel sınıflandırmaya göre giderleri Tablo 2’de
gösterilmiştir.
Tablo 2: Fonksiyonel Sınıflandırmaya Göre 2017 Yılı Giderleri (Bin TL)
|
Hizmetin
|
Miktarı
|
Toplam
|
|
1-Genel
|
1.195.710
|
18,6
|
|
2-Savunma
|
70
|
–
|
|
3-Kamu
|
126.162.
|
2
|
|
4-Ekonomik
|
2.290.328
|
35,7
|
|
5-Çevre
|
–
|
–
|
|
6-İskan
|
612.928
|
9,5
|
|
7-Sağlık
|
28.266
|
–
|
|
8-Dinlenme
|
1.807.433
|
28
|
|
9-Eğitim
|
–
|
–
|
|
10-Sosyal
|
283.472
|
4,5
|
|
TOPLAM
|
6.344.372
|
100
|
Not: Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
Kaynak: T.C. Sayıştay Başkanlığı , (2018), Ankara Büyükşehir Belediyesi Sayıştay Denetim
Raporu; İçişleri Bakanlığı, (2018) , “
2017 Yılı Mahalli İdareler Genel Faaliyet Raporu” ve Ankara Büyükşehir
Belediyesi (2018), “2017 Yılı Faaliyet Raporu” verilerine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Giderlerin fonksiyonel sınıflandırmaya göre
ayrımında; giderler içinde en büyük
payın (%35,7) oranı ile ekonomik işlere ilişkin hizmetlere ayrıldığı; bunu
(%28) oranı ile dinlenme ve din hizmetleri, (% 18,6) oranı ile genel kamu hizmetleri giderlerinin izlediği
görülmektedir.
Fonksiyonel sınıflandırmaya göre 2017
giderlerini gösterir tabloda ( savunma hizmetleri için yapılmış 70.000 TL
tutarındaki küçük bir harcamaya dahi yer verilmiş iken ) çevre koruma
hizmetleri ile eğitim hizmetleri için herhangi bir gider rakamına yer
verilmediği görülmüştür.
Bununla birlikte eğitim harcamalarının dinlenme
kültür ve din hizmetleri kapsamında gösterildiği; Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığınca
yıl içinde 1,6 milyar TL (toplam bütçe giderinin %26 oranında ) harcama
yapıldığı anlaşılmıştır.
Eğitim harcamalarının mali tablolarda ayrıca
gösterilmemesi, Çevre Koruma Başkanlığınca yapılmış giderlerin tümünün başka
hizmet türleri arasında verilmesi anlamlı ve mali tabloların
doğruluğu/güvenilirliğini etkileyecek bir durumdur.
C-Bütçe Gelirleri
Belediyenin ekonomik sınıflandırmaya göre; 2016 ve 2017 yıllarına ait gelir miktarları;
bu gelirlerin 2016/2017 yıllarındaki değişim oranları, 2017 yılında bu gelir
türlerinin Ankara Büyükşehir Belediyesi ve diğer büyükşehir belediyelerindeki
toplam gelirler içindeki paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo
3: 2017 Yılında Belediyelerin Bütçe
Gelirleri (Milyon TL )
|
Gelirin
|
2016
|
2017
|
2016/2017
|
2017
|
||
|
Ank.
|
Büyük
|
|||||
|
1-Vergi
(Emlak, mal/ hizmet vergileri; harçlar vb.)
|
101.566
|
121.057
|
19
|
2
|
1,43
|
|
|
2-Teşebbüs
(Mal/hizmet satışı, kira vb.)
|
104.404
|
143.559
|
37,5
|
2,4
|
12,16
|
|
|
3-
|
29.137
|
16.794
|
-42
|
0,3
|
0,51
|
|
|
4-Faizler,
(Kişi ve kurumlardan alınan paylar vb.)
|
3.737.757
|
4.686.013
|
25,4
|
77,3
|
78,57
|
|
|
5-Sermaye
(Taşınır/taşınmaz/menkul kıymet satışı vb.)
|
1.297.032
|
1.008.534
|
-22
|
16,7
|
6,61
|
|
|
6-Alacaklardan
|
90.878
|
29.593
|
-67
|
0,5
|
0,72
|
|
|
GELİR
|
5.366.542
|
6.062.147
|
13
|
100
|
100
|
|
Not: Küsuratlar
yuvarlatılmıştır.
Kaynak: T.C.
Sayıştay Başkanlığı , (2018), Ankara
Büyükşehir Belediyesi Sayıştay Denetim Raporu;
İçişleri Bakanlığı, (2018) , “ 2017Yılı Mahalli İdareler Genel Faaliyet
Raporu” ve Ankara Büyükşehir Belediyesi (2018), “2017 Yılı Faaliyet Raporu” verilerine
dayanılarak hazırlanmıştır.
2017 yılında
toplam bütçe gelirleri bir önceki yıla göre % 13 oranında artmıştır. Büyükşehir belediyeleri bütçe gelirleri ise
aynı yıl ortama %22,3 oranında artmıştır. Ankara Büyükşehir Belediye
gelirlerindeki artış oranı genel ortalamadan 9,3 puan daha (% 41,7)
düşüktür. Ankara Büyükşehir Belediyesi
gelirlerinde kayda değer artış; faizler, paylar ve ceza gelirlerinde olmuştur.
Alınan bağış ve yardımlar, sermaye gelirleri ve alacaklardan tahsilat
gelirlerindeki artışlar genel ortalama olan %13 rakamın altında (bazı
gelirlerde azalış şeklinde ) gerçekleşmiştir.
Belediye gelir
bütçesi içinde en büyük payı; %77,3 oranı ile faizler, paylar ve cezalar kalemi
almaktadır. Bu bölüm içinde yer alan, İller Bankası aracılığıyla belediyelere
gönderilen Merkezi Yönetim Bütçesi gelirlerinden alınan pay ( 3.480.437.121 TL
); tek başına, Ankara Büyükşehir Belediyesinin toplam bütçe
gelirlerinin % 57,4’üne karşılık gelmektedir.
Büyükşehir
Belediyesinin öz gelirlerinin toplam gelire oranı % 42 civarındadır. Aynı yıl içinde, büyükşehir belediyelerinin öz gelirlerinin
toplam gelirlere oranında Türkiye ortalaması ise % 27,3 dür.[10]
2017 yılına ait
gelirlerin toplam gelirler içindeki pay oranları göre yapılan bir
incelemede: Ankara Büyükşehir
Belediyesindeki teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar,
faizler, paylar ve cezalar; alacaklardan tahsilat gelirlerinin büyükşehir
belediyelerindeki gelir ortalamalarının altında kaldığı; diğer gelirlerde ( vergi gelirleri ve sermaye gelirlerinin )
ise ortalamanın üzerinde olduğu görülmektedir.
Diğer yandan
bina/arsa satış gelirlerinden oluştuğu görülen sermaye gelirleri, belediyenin
toplam bütçe gelirleri içinde önemli pay (% 16,7) oluşturmaktır. İller Bankası
aracılığıyla dağıtımı yapılan merkezi yönetim vergi paylarından sonra,
belediyenin ikinci sırada yer alan en büyük gelir kaynağının, bina ve arsa
satışlarından sağlanan sermaye gelirleri olduğu tespit edilmiştir.
Bu önemli/anlamlı
sonucun, bir yıla özgü olmadığı, süreklilik gösterdiği anlaşılmaktadır.
Nitekim sermaye
gelirlerinin toplam belediye gelirleri içindeki payları; 2015 yılında % 23,
2016 yılında ise % 24
oranındadır. 2017 yılında bu oran gerilemekle birlikte, halen çok yüksektir.
Zira 2017 yılında büyükşehir belediyelerinin tümünün sermaye gelirlerinin
toplam gelirlerine oranı ( Türkiye ortalaması)
% 6,6 seviyesindedir.
D- BELEDİYENİN ÖZET BİLANÇOSU ve AÇIKLAMALAR
Belediyenin 2017 yılına ait birleşik özet bilançosuna Tablo 4’de
yer verilmiştir.
Tablo
4: Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2017 Yılı Özet Bilançosu (Bin TL)
|
|
Pasif
|
||||
|
1
|
Dönen Varlıklar
|
7.403.904
|
3
|
Kısa Vadeli
|
3.156.281
|
|
10
|
Hazır değerler
|
292.740
|
30
|
Kısa vadeli iç mali borçlar
|
1.308.324
|
|
11
|
Menkul kıymet ve varlıklar
|
|
31
|
Kısa vadeli dış mali borçlar
|
0
|
|
12
|
Faaliyet alacakları
|
646.305
|
32
|
Faaliyet borçları
|
1.370.160
|
|
13
|
Kurum alacakları
|
2.422.202
|
33
|
Emanet yabancı kaynaklar
|
274.269
|
|
14
|
Diğer alacaklar
|
30.084
|
34
|
Alınan avanslar
|
0
|
|
15
|
Stoklar
|
646.792
|
36
|
Ödenecek diğer yükümlülükler
|
44.605
|
|
16
|
Ön ödemeler
|
16.278
|
37
|
Borç ve gider karşılıkları
|
3.884
|
|
18
|
Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları
|
|
38
|
Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları
|
148.263
|
|
19
|
Diğer dönen varlıklar
|
3.349.499
|
39
|
Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar
|
6.771
|
|
2
|
Duran Varlıklar
|
25.312.212
|
4
|
Uzun Vadeli
|
2.187.514
|
|
21
|
Menkul kıymet ve varlıklar
|
0
|
40
|
Uzun vadeli iç mali borçlar
|
1.640.788
|
|
22
|
Faaliyet alacakları
|
2.475
|
41
|
Uzun vadeli dış mali borçlar
|
0
|
|
23
|
Kurum alacakları
|
0
|
43
|
Diğer borçlar
|
0
|
|
24
|
Mali duran varlıklar
|
931.910
|
44
|
Alınan avanslar
|
0
|
|
25
|
Maddi duran varlıklar
|
23.904.643
|
47
|
Borç ve gider karşılıkları
|
43.920
|
|
26
|
Maddi olmayan duran varlıklar
|
0
|
48
|
Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları
|
484.720
|
|
28
|
Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları
|
0
|
49
|
Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar
|
18.085
|
|
29
|
Diğer duran varlıklar
|
473.182
|
5
|
Öz
|
|
|
|
50
|
Net değer
|
22.774.298
|
||
|
52
|
Yeniden değerleme farkları
|
0
|
|||
|
57
|
Geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonuçları
|
3.693.845
|
|||
|
58
|
Geçmiş yıllar olumsuz faaliyet sonuçları
|
-100.518
|
|||
|
59
|
Dönem faaliyet sonuçları
|
1.004.695
|
|||
|
AKTİF TOPLAMI
|
32.716.117
|
|
|||
Not: Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
Kaynak: T.C. Sayıştay Başkanlığı
(2018); “Ankara Büyükşehir Belediyesi 2017 Yılı Sayıştay Denetim Raporu”
https://www.sayistay.gov.tr/tr/?p=2&ContentID=12364
Bilanço hakkında özet açıklamalar aşağıda belirtilmiştir.
Varlıklar
Belediyenin dönen varlıklar toplamı 7,403 milyar TL dir. Hazır
değerler 2,927 milyar TL dir. 646 milyon faaliyet alacaklarından 502 milyon TL
si takipli alacaklardır.
2,419 milyar TL kurumca verilmiş borçlardan alacak vardır. 30 milyon
TL kişilerden tahsili gereken alacak bulunmaktadır.
Bu dönemde indirilemediği için her yıl artarak devreden ( dönen
varlıkların % 45, yıl bütçesinin %53’ ü büyüklüğünde ) diğer dönen varlıklardan
3,349 milyar TL sı tutarındaki (Sayıştay Denetim Raporundaki tespitler arasında
da yer alan ) (şüpheli) KDV alacağı
dikkat çekmektedir. Bu durum bilançoda gerçek durumun tam olarak görülmesini
engellemektedir.
Belediyenin maddi duran varlıkları toplamı 23,9 milyar TL dir.
(Belediyenin halen: 5.144 tam, 4.808 hisseli olmak üzere toplam
74.642.499 m2 arsa; 498 bina ve 1.546 işyeri; 2.201 (93’ü hisseli) adet,
toplam alanı 16.409.245 m2 büyüklüğünde park, mezarlık şeklinde taşınmaz
malları bulunmaktadır.)[11]
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (KVYK)
Belediyenin toplam 1,308 milyar olan kısa vadeli mali borçları;
282 milyon TL banka kredisi ve 1,025 milyon TL kamu idarelerine olan
borçlarından oluşmaktadır.
Yıl içerisinde nakit yetersizliği vb. nedenlerle 1,370 milyar TL
tutarında ödeme yapılamamıştır.
Emanete alınmış yabancı kaynakların ( depozito, teminat ve
paraların ) tutarı 274 milyon TL dir.
Ödenecek diğer yükümlükleri ise 8,4 milyon TL vergi dairesine, 3,6
milyon TL SGK’ ya, 32,5 milyon TL fon ve
diğer olmak üzere toplam 44,6 milyon TL dir.
Kısa vadeli yabancı kaynakların uzun vadeli yabancı kaynaklardan
fazla olması dikkat çekici bir durumdur.
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (UVYK) ve Öz Kaynaklar
Belediyenin uzun vadeli mali borçları; 1,076 milyar TL banka
kredileri, 564,4 milyon TL kamu idarelerine ait olmak üzere toplam 1,640 milyar
TL dir.
Gelecek yıllara ait gelirlerden 488 milyon TL tahsil edilmiştir.
Dönem olumlu faaliyet sonucu 1 milyar TL dir.
IV- SAYIŞTAY DENETİMİ
Sayıştay Başkanlığınca;
Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2017 yılı gelir, gider ve malları ile
bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin; kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere
uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve
doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini
değerlendirmek üzere denetimi yapılmıştır. Denetim sonucunda ekleriyle birlikte
(77) sayfalık, “ Ankara Büyükşehir Belediyesi 2017 Yılı Sayıştay Denetim
Raporu” düzenlenmiş; Rapor Sayıştay’ın
resmi internet sitesinde yayımlanmıştır.[12]
Raporunun “Denetim Görüşünün Dayanakları” ve “Denetimin Görüşünü
Etkilemeyen” bölümlerinde belirtilen ( hata/noksanlık/eleştiri/yolsuzluğa açık
alanlara yönelik) tespit ve değerlendirmeler öz olarak aşağıya çıkarılmıştır.
A-) Denetim Görüşünün Dayanakları
Belediye tarafından ödenen KDV tümü indirim
konusu yapılmakta dolaysıyla vergi dairesine daha az KDV ödenmektedir.
Belediyenin ortağı olduğu şirketlerin sermaye
tutarlarının tespitinde, belediye muhasebe kayıtları ile şirketlerin mali
tabloları arasında uyumsuzluklar vardır.
Taşınmaz envanter işlemlerinde hata ve
noksanlıklar bulunmaktadır.
(Cins tashihi yapılmayan taşınmazlar vardır.
Taşınmazın değerini etkileyen harcamalar envanter üzerinde güncellenmemektedir.
Envanter sağlıklı oluşturulamamıştır. Kayıtlı değer ile kıymet takdiri
değerleri arasında farklılık vardır. Envanter kayıtları ile muhasebe kayıtları
arasında farklıklar bulunmaktadır.)
Kiraya verilen yerlerden peşin tahsil edilen
gelirler gelecek aylar/yıllar hesabına kayıt edilmemektedir.
B-)
Denetimin Görüşünü Etkilemeyen Tespit ve Değerlendirmeler
İhale mevzuatı veya Belediye Meclis kararı
ile ücretleri tespit edilmiş basılı evrak satışından KDV tahsil edilmemektedir.
Hizmet alım işi ihalesi hak edişlerinden
kesilen asgari ücret destek ödemeleri emanet hesaplar yerine gelirler
hesabından izlenmektedir.
Kentsel donatı elemanlarına yapılan
harcamalar maddi duran varlıklar hesabının değerine eklenerek
muhasebeleştirilmemektedir.
Eğlence vergisi mükellefi olan bazı
işletmelerden Eğlence Vergisi tahsil edilmemiştir.
Gerçek ve tüzel kişiler tarafından işletilen
müzelerden belediye payı alınmamıştır.
Belediye tarafından kiraya verilmiş (53) adet
işletme, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet göstermektedir.
İlan ve Reklam Vergisi mükellefi olan bazı
işletmelerden İlan ve Reklam Vergisi tahsil edilmemiştir.
Belediye tarafından ANFA Şirketine işletme
hakkı devir edilen bazı yerler (otopark/ park içi tesisler) ihale yapılmaksızın
üçüncü kişilere devir edilmiştir.
Devlet İhale Kanununa göre kiraya verilmek
üzere ihaleye verilen bazı taşınmazların teknik şartnamelerinde rekabeti
engelleyici hükümlere yer verilmiştir.
Kira süresi sona eren 1380 taşınmazın, yeniden
ihale edilmeksizin, Belediye Encümen kararıyla kira süreleri uzatılmıştır.
Tahsis edilmiş taşınmaz malların
takip/kontrolleri yapılmamaktadır.
Mevzuata aykırı olarak spor kulüplerine
taşınmaz tahsisi yapılmaktadır.
Belediyenin iç kontrol mevzuatına uygun
olarak belirlediği konuya ilişkin eylemlerin; uygulanması,
değerlendirilmesi, güncellenerek iç
kontrol sisteminin yapılandırılması gerekmektedir.
V- SONUÇ
“Ankara Büyükşehir Belediyesi 2017 Yılı Faaliyet Raporu”, “Ankara
Büyükşehir Belediyesi 2017 Yılı Sayıştay Denetim Raporu” Ankara Büyükşehir
Belediyesi 2017 Yılı Kesin Hesap Kitabı“ ve 2017 Yılı Mahalli İdareler Genel
Faaliyet Raporu“ başta olmak üzere halka açık diğer kaynaklar ışığında; Ankara
Büyükşehir Belediyesinin 2017 yılı faaliyetlerinin nesnel olarak incelenmesi
sonucunda ulaşılabilen tespit ve değerlendirmeler Raporun ilgili bölümlerinde
ayrıntılı olarak belirtildiği üzere:
Büyükşehir Belediye Meclisindeki kadın üye
sayısının Türkiye ortalamasının da altında kaldığı; (Şırnak Belediye Meclisindeki kadın üye
sayısı oranının bile % 33 olduğu;)
Belediye bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip
iki adet işletme ( ASKİ/EGO) ile (bazı istisnalar dışında) özel hukuk
hükümlerine tabi (17) adet ticari şirket olduğu;
Belediye
görevlerinin büyük bölümünün hizmet alma suretiyle bu şirketler aracılığıyla
gördürüldüğü;
Şirketlerin
belediyedeki kurulu birim başkanlıklarından daha etkili/güçlü konumda
oldukları,
Bu
şirketlerin faaliyetleri ve mali durumlarına ilişkin bilgilere erişilemediği;
Bütçede denkliğin borçlanma suretiyle
sağlandığı;
İller Bankası aracılığıyla dağıtılan merkezi
yönetim bütçe gelirlerinin toplam gelir vergi gelirlerinin % 57,4’üne karşılık
geldiği; ikinci sıradaki en büyük gelir kaynağının bina ve arsa satışlarından
kaynaklanan sermaye gelirleri olduğu; bu durumun sadece 2017 yılına özgü
olmadığı, nitekim toplam gelirlerdeki
sermaye gelirlerinin payının, 2015 yılında
% 23, 2016 yılında ise % 24 oranında olduğu; sermaye satışına dayalı
yönetim anlayışın sürdürülemez olduğunun açık olduğu;
Giderler içinde ekonomik sınıflandırmaya göre
en büyük payın (% 44,5) yatırım giderlerine ayrıldığı; giderlerinin %2,2 sini
faiz giderlerinin oluşturduğu;
Giderlerin fonksiyonel sınıflandırmasına
ilişkin mali tabloda bazı hizmet giderlerinin gösterilmediği, bu durumun mali
tabloların doğruluğu/ güvenilirliğine duyulması gereken güveni olumsuz
etkileyecek nitelikte olduğu;
(Diğer
belediyelerde de olduğu gibi) belediyenin temel görevleri arasında yer almayan
veya mali olanakların elverdiği ölçüde yerine getirilebilecek bazı hizmetler
için yasal dayanağı da bulunmayan “Temsil, Ağırlama ve Tören Giderleri
Yönergesine” dayanılarak anma günleri,
festival/ fuar, nikâh/sünnet vb. faaliyetler için belediye bütçesinden
çok sayıda/yüklü miktarlarda ödemeler yapıldığı;
[İçişleri
Bakanlığının 25.4.1984 günlü ve onayı ile kabul edilen, yolsuzluğa/savurganlığa
açık alan oluşturduğu bilinen, “Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil, Ağırlama
ve Tören Giderleri Yönergesi” nin; yönetim sistemindeki ve mevzuattaki
(Büyükşehir belediyelerinin kurulmuş olması, 1580 Sayılı Belediye Kanunu ve
5272 sayılı Belediye Kanunu’nun tümüyle yürürlükten kaldırılması, 5393 sayılı
Belediye Kanunu’nun yürürlüğe girmesi şeklindeki ) köklü değişikliklere karşın
“kutsal bir metin gibi” virgülü dahi değiştirilmeden halen yürürlükte bulunması
ayrıca incelenmesi gereken anlamlı bir durumdur.]
Sayıştay denetim raporlarındaki belediye
yönetime ilişkin belirlenmiş bazı hata/noksanlık ve yolsuzluk alanlarında
(Belediye tarafından ödenen KDV tümü indirim konusu yapılması, bazı
işletmelerin Eğlence Vergisi /İlan ve Reklam Vergisi tahsil edilmemesi, Kira
süreleri sona eren bazı taşınmazların yeniden ihale ile kiraya verilmesi vb.)
yıllar itibarıyla bir azalma olmadığı, raporlardaki mükerrer tespitlerin
asgariye indirilmesi bağlamında Sayıştay Başkanlığınca, Sayıştay Kanununun 78.
maddesine göre C. Savcılığına veya ilgili kamu idarelerine suç duyurusunda
bulunulup/bulunulmadığının belli olmadığı; Anlaşılmıştır.
[*] 10.07.2018 günlü R.G. yayımlanmış CBK/ 1 ile İçişleri Bakanlığına
bağlı Mahalli İdareler Gn. Md. lüğü, ( Yerel Yönetimler Gn. Md. adıyla)
Çevre ve Şehircilik Bakanlığına devredilmiştir.
[1] https://odatv.com/hdpli-belediyeler-basarili-mi-2404161200.html
[2] http://www.aski.gov.tr/Yukle/Dosya/faaliyetperformans/2017-faaliyetraporu.pdf
[3] http://www.yatirimlar.com/haber-Ankara_Buyuksehir_Belediyesi_ASKI_ve_EGOnun_2019_butceleri_belli_oldu.-268541.htm
[4] https://www.ego.gov.tr/dosya/indir/15379.pdf
[5] Mahmut Esen; “Belediye Şirketleri”, Yerel Yönetim ve Denetim
Dergisi, Cilt No:15, Sayı No:11,(Kasım 2010) ss.3-5.
[6] http://www.milliyet.com.tr/ankara-buyuksehir-in-sirket-iscileri-ankara-yerelfotogaleri-8876889
( 30.04.2015)
[7] Sayıştay, (2018), “Ankara Büyükşehir Belediyesi
2017 yılı Sayıştay Denetim Raporu “ https://www.sayistay.gov.tr/tr/?p=2&ContentID=12364
[8] Ankara Büyükşehir Belediyesi (2018), “Ankara Büyükşehir
Belediyesi 2017 Yılı Kesin Hesabı”
https://www.ankara.bel.tr/files/4515/2706/3156/2017_yl_kesin_hesap.pdf
[9] ekap.kik.gov.tr/EKAP/Ortak/IhaleArama/index.html
[10] İçişleri Bakanlığı ( 2108) , 2017 Yılı Mahalli İdareler
Genel Faaliyet Raporu” http://webdosya.csb.gov.tr/db/yerelyonetimler/icerikler/2017_m-_gnl_faal_rpr-
[11] Ankara Büyükşehir Belediyesi (2018),
“2017 Yılı Faaliyet Raporu”
[12] Sayıştay, (2018), “Ankara
Büyükşehir Belediyesi 2017 yılı Sayıştay Denetim Raporu “ https://www.sayistay.gov.tr/tr/?p=2&ContentID=12364
