DÜNYA TARİHİ’NDE İLK ŞEHİR VE ŞEHİR DEVLETİNİN ORTAYA ÇIKIŞI ve GELİŞİMİ
<dergipark.org.tr/tr/pub/gopsbad/archive?y=2017#y2017> Yıl 2017, Cilt 12, Sayı 2, 17 – 30, 01.06.2017
<murat.tekin@gop.edu.tr“>dergipark.org.tr/tr/pub/@murat.tekin@gop.edu.tr> Murat TEKİN
Öz
Tarıma dayalı ilk kalıcı yerleşimler, Mezopotamya’ya komşu ve yeterli yağış alan Anadolu ile Levant bölgelerinde ortaya çıkmış olsa da, dünya tarihinde ilk şehirler Güney Mezopotamya’da görülür. Başka bir ifadeyle, şehri meydana getirecek olan nüve komşu bölgelerde yeşermiş, fakat bu nüvenin şehir anlamında ilk meyvesini verdiği yer, Mezopotamya toprakları olmuştur. Bu bağlamda, medeniyetin beşiği olarak kabul edilen Mezopotamya, insanoğlunun gerçekleştirdiği ikinci büyük devrime, yani Şehir Devrimi’ne ev sahipliği yapmıştır. Mezopotamya, şehirleşme olgusunun ilk görüldüğü yer olduğundan, genellikle buradaki ilk şehirlerin diğer kültürlerden bağımsız ve yerel bir gelişim sonucu doğduğu görüşü benimsenmiştir. Şehirli hayatı doğuracak olan gelişmelerin temellerinin Ubeyd Dönemi’nde atılmış olduğu görülür. Gerçek anlamda ilk şehir ve bu kavramla bağlantılı olan şehir hayatı ise, Mezopotamya’nın güneyinde ancak Uruk Dönemi’ne gelindiğinde karşımıza çıkmaktadır. Böylece, M.Ö. VI. Binyılın ortalarında Ubeyd Dönemi’yle birlikte başlayan Güney Mezopotamya’daki yerleşik hayat süreci, M.Ö. IV. binyılda Uruk yerleşiminde şehirli bir dünyanın ve dolayısıyla ilk şehir devletinin doğuşu şeklinde meyvelerini vermiş, M.Ö. III. binyılda Erken Hanedanlar Dönemi’nde ise, sözkonusu şehir devletlerinin bu dönemi karakterize etmesiyle altın çağını yaşamıştır. Bu makalemizde yukarıda ana hatlarıyla ifade edilen gelişmelerin izleri takip edilerek, bu sürecin Mezopotamya’da nasıl gerçekleştiği aktarılmaya çalışılacaktır. Bu anlamda makalenin kronolojik çerçevesi, Güney Mezopotamya’da M.Ö. VI. binyılın ortalarında başlayan ilk iskân aşamasından, M.Ö. IV. binyıl’da şehirlerin doğuşuna ve şehir devletinin yaygınlık kazandığı M.Ö. III. binyıla kadar uzanan süreç olacaktır. Bu süreç, sözkonusu gelişmeleri karakterize eden bulguların ilk kez ortaya çıkartıldığı Ubeyd ve Uruk yerleşmeleri esas alınarak anlatılacaktır.
Anahtar Kelimeler
<dergipark.org.tr/tr/search?q=%22G%C3%BCney+Mezopotamya%22> Güney Mezopotamya, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22Ubeyd%22> Ubeyd, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22Uruk%22> Uruk, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22%C5%9Eehir+Devrimi%22> Şehir Devrimi, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22%C5%9Eehir%22> Şehir, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22%C5%9Eehir+Devleti%22> Şehir Devleti
Kaynakça
* Childe, V. G. (2009). Tarihte Neler Oldu?, Çev. Alaeddin Şenel-Mete Tunçay, İstanbul, Kırmızı Yayınları, 5. Baskı.
* Crawford, H. (2010). Sümer ve Sümerler, Çev. Nihal Uzan, Ankara, Arkadas Yayınevi.
* Çevik, Ö. (2005). Arkeolojik Kanıtlar Işığında Tarihte İlk Kentler ve Kentleşme Süreci: Kuramsal Bir Değerlendirme, İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
* Dolukhanov, P. (1998). Eski Ortadoğu’da Çevre ve Etnik Yapı, Çev. Suavi Aydın, Ankara, İmge Kitabevi.
* Finer, S.E. (1997). The History of Government from the Earliest Times, Oxford University Press.
* Huot, J. L., Thalmann, J.P. and Valbelle, D. (2000). Kentlerin Doğuşu, Çev. Ali Bektaş Girgin, Ankara, İmge Kitabevi, 1. Baskı.
* Kamenka, E. (1989). Bureaucracy, Oxford, Blackwell.
* Köroğlu, K. (2012). Eski Mezopotamya Tarihi: Başlangıcından Perslere Kadar, İstanbul, İletişim Yayınları, 7. Baskı.
* Kuhrt, A. (2009). Eskiçağda Yakındoğu, Çev. Dilek Şendil, C.I, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1. Baskı.
* Maisels, C. K. (1999). Uygarlığın Doğuşu: Yakındoğu’da Avcılık ve Toplayıcılıktan Tarıma Kentlere ve Devlete Geçiş, Çev. Alaeddin S enel, Ankara, I mge Kitabevi.
* Nemet-Nejat, K.R. (1998). Daily Life in Ancient Mesopotamia, Greenwood Press.
* Nissen, H. J. (2004). Ana Hatlarıyla Mezopotamya: Yakındoğu Arkeolojisi’nin İlk Dönemleri (İ.Ö. 9000-2000), Çev. Z. Zühre İlkgelen, İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
* Oates, J. (2004). Babil, Çev. Fatma Çizmeli, Ankara, Arkadaş Yayınevi.
* Van De Mieroop, M. (1997). The Ancient Mesopotamian City, Oxford, Clarendon Press.
* Van de Mieroop, M. (2006). Antik Yakındoğu’nun Tarihi: İÖ 3000-323, Çev. Sinem Gül, Ankara, Dost Kitabevi Yayınları, 1. Baskı.
* Yoffee, N. (2004). Myths of the Archaic State : Evolution of the Earliest Cities, States and Civilizations, Cambridge University Press.
DOKUMANI BURADAN <disk.yandex.com.tr/i/5f_O72HbUSmk2w> İNDİREBİLİRSİNİZ.
<dergipark.org.tr/tr/pub/gopsbad/archive?y=2017#y2017> Yıl 2017, Cilt 12, Sayı 2, 17 – 30, 01.06.2017
<murat.tekin@gop.edu.tr“>dergipark.org.tr/tr/pub/@murat.tekin@gop.edu.tr> Murat TEKİN
Öz
Tarıma dayalı ilk kalıcı yerleşimler, Mezopotamya’ya komşu ve yeterli yağış alan Anadolu ile Levant bölgelerinde ortaya çıkmış olsa da, dünya tarihinde ilk şehirler Güney Mezopotamya’da görülür. Başka bir ifadeyle, şehri meydana getirecek olan nüve komşu bölgelerde yeşermiş, fakat bu nüvenin şehir anlamında ilk meyvesini verdiği yer, Mezopotamya toprakları olmuştur. Bu bağlamda, medeniyetin beşiği olarak kabul edilen Mezopotamya, insanoğlunun gerçekleştirdiği ikinci büyük devrime, yani Şehir Devrimi’ne ev sahipliği yapmıştır. Mezopotamya, şehirleşme olgusunun ilk görüldüğü yer olduğundan, genellikle buradaki ilk şehirlerin diğer kültürlerden bağımsız ve yerel bir gelişim sonucu doğduğu görüşü benimsenmiştir. Şehirli hayatı doğuracak olan gelişmelerin temellerinin Ubeyd Dönemi’nde atılmış olduğu görülür. Gerçek anlamda ilk şehir ve bu kavramla bağlantılı olan şehir hayatı ise, Mezopotamya’nın güneyinde ancak Uruk Dönemi’ne gelindiğinde karşımıza çıkmaktadır. Böylece, M.Ö. VI. Binyılın ortalarında Ubeyd Dönemi’yle birlikte başlayan Güney Mezopotamya’daki yerleşik hayat süreci, M.Ö. IV. binyılda Uruk yerleşiminde şehirli bir dünyanın ve dolayısıyla ilk şehir devletinin doğuşu şeklinde meyvelerini vermiş, M.Ö. III. binyılda Erken Hanedanlar Dönemi’nde ise, sözkonusu şehir devletlerinin bu dönemi karakterize etmesiyle altın çağını yaşamıştır. Bu makalemizde yukarıda ana hatlarıyla ifade edilen gelişmelerin izleri takip edilerek, bu sürecin Mezopotamya’da nasıl gerçekleştiği aktarılmaya çalışılacaktır. Bu anlamda makalenin kronolojik çerçevesi, Güney Mezopotamya’da M.Ö. VI. binyılın ortalarında başlayan ilk iskân aşamasından, M.Ö. IV. binyıl’da şehirlerin doğuşuna ve şehir devletinin yaygınlık kazandığı M.Ö. III. binyıla kadar uzanan süreç olacaktır. Bu süreç, sözkonusu gelişmeleri karakterize eden bulguların ilk kez ortaya çıkartıldığı Ubeyd ve Uruk yerleşmeleri esas alınarak anlatılacaktır.
Anahtar Kelimeler
<dergipark.org.tr/tr/search?q=%22G%C3%BCney+Mezopotamya%22> Güney Mezopotamya, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22Ubeyd%22> Ubeyd, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22Uruk%22> Uruk, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22%C5%9Eehir+Devrimi%22> Şehir Devrimi, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22%C5%9Eehir%22> Şehir, <dergipark.org.tr/tr/search?q=%22%C5%9Eehir+Devleti%22> Şehir Devleti
Kaynakça
* Childe, V. G. (2009). Tarihte Neler Oldu?, Çev. Alaeddin Şenel-Mete Tunçay, İstanbul, Kırmızı Yayınları, 5. Baskı.
* Crawford, H. (2010). Sümer ve Sümerler, Çev. Nihal Uzan, Ankara, Arkadas Yayınevi.
* Çevik, Ö. (2005). Arkeolojik Kanıtlar Işığında Tarihte İlk Kentler ve Kentleşme Süreci: Kuramsal Bir Değerlendirme, İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
* Dolukhanov, P. (1998). Eski Ortadoğu’da Çevre ve Etnik Yapı, Çev. Suavi Aydın, Ankara, İmge Kitabevi.
* Finer, S.E. (1997). The History of Government from the Earliest Times, Oxford University Press.
* Huot, J. L., Thalmann, J.P. and Valbelle, D. (2000). Kentlerin Doğuşu, Çev. Ali Bektaş Girgin, Ankara, İmge Kitabevi, 1. Baskı.
* Kamenka, E. (1989). Bureaucracy, Oxford, Blackwell.
* Köroğlu, K. (2012). Eski Mezopotamya Tarihi: Başlangıcından Perslere Kadar, İstanbul, İletişim Yayınları, 7. Baskı.
* Kuhrt, A. (2009). Eskiçağda Yakındoğu, Çev. Dilek Şendil, C.I, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1. Baskı.
* Maisels, C. K. (1999). Uygarlığın Doğuşu: Yakındoğu’da Avcılık ve Toplayıcılıktan Tarıma Kentlere ve Devlete Geçiş, Çev. Alaeddin S enel, Ankara, I mge Kitabevi.
* Nemet-Nejat, K.R. (1998). Daily Life in Ancient Mesopotamia, Greenwood Press.
* Nissen, H. J. (2004). Ana Hatlarıyla Mezopotamya: Yakındoğu Arkeolojisi’nin İlk Dönemleri (İ.Ö. 9000-2000), Çev. Z. Zühre İlkgelen, İstanbul, Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
* Oates, J. (2004). Babil, Çev. Fatma Çizmeli, Ankara, Arkadaş Yayınevi.
* Van De Mieroop, M. (1997). The Ancient Mesopotamian City, Oxford, Clarendon Press.
* Van de Mieroop, M. (2006). Antik Yakındoğu’nun Tarihi: İÖ 3000-323, Çev. Sinem Gül, Ankara, Dost Kitabevi Yayınları, 1. Baskı.
* Yoffee, N. (2004). Myths of the Archaic State : Evolution of the Earliest Cities, States and Civilizations, Cambridge University Press.
DOKUMANI BURADAN <disk.yandex.com.tr/i/5f_O72HbUSmk2w> İNDİREBİLİRSİNİZ.
