ERGUN ÖZGEN : PASİFİK VE ARCTIC HATTINDA ALASKA’NIN DURUMU VE 2025 YILI MUHTEMEL AÇILIMI
Özellikle Asya Pasifik cephesinin giderek Çin ve ABD açısındanbir gerilim hattı oluşturacağı görüşüher geçem gündahadaetkin duruma gelmektedir……
Pasifik OkyanusununABD ve ÇİN;ARCTIC bölgesinin de ; ABD ve RUSYAyönünden ,son senelerde ifade ettiği önem dikkate çarpmaktadır…
Bu bağlamdaözellikleARCTICbölgesi , Rusya ve ABD için olduğu kadar ÇİN için de benzer şekilde bir diğer gerilim hattı oluşturmaktadır..
2023 Yılında Çin in ana karasından gönderdiği gözetleme balonunun istikametinebakıldığında Alaska üzerinden, Kanada Batı bölgelerini takiben ABDWashington istikametini yönelik birrotayıgöstermektedir…
ABD tarafından düşürülen bugözetleme balonununmahiyeti isefazla tartışılmadan diplomatik bir mesele düzeyinde kalmış gibi gösterilmiştir…
Konubu bağlamda ele alındığına Çin için ABD kıtasına Alaska üzerinden yönlendirilen balon sadece meteoroloji ile mi ilgilidir….YoksaÇin ; Alaska coğrafyası üzerinde askeri amaçlı bir kesif amacı mıgütmektedir?…
ARCTIC bölgede giderek buzların erimesive ortaya çıkan kara parçalarını Rusların kendi hudutları içine almaları, bu bağlamda Atlantik OkyanusundanBering Boğazına kadar olan güzergahın KUZEY DENİZ ROTASIaçısından Rusların kara suları içinden geçecek olması önem ifade etmektedir…
İklim değişikliği ve ısınmanın artması sonucu 2036 yılına kadarbölgedeki buzların giderek daha da eriyeceği görüşüileri sürülmektedir…
Bu süreçte ARCTIC bölgesi deniz yolununbir diğer yönüylekuzeybölgesi ipek yolu olarak tanımlandığı dagörülmektedir..
Halen Pasifik üzerindenbağlantılıolanDünya Deniz Ticaretinde ki deniz yollarının uzunluğu 21 bin km. olmaktadır….ARCTIC DENİZ YOLUNUN TÜMÜ İLE İŞLEV KAZANMASI DURUMUNDA İSE, PASİFİK; ATLANTİK ARASI OLANMESAFE 12 BİN KM. DÜŞMEKTEDİR… Önemli ölçüdekısalacağı açıkça görülen bu deniz yolu trafiği ise Rus Kara sularından ve Rusya’nın kontrolunda geçeceğini göstermektedir..
Rusya’ nınhalen inşa ettiği 14 adet BUZ KIRAN gemisi yanında Çin’in de Rusya ile birlikte hareket ederek buz kıran gemisi inşa etmekte olduğu , 2013 yılında dakendisiniYAKIN ARCTICA Devleti olarak nitelediği görülmüştür
ABD in bu süreçtebölge üzerinde kontrolunun olamayacağı ancak BERİNG BOĞAZINI ALASKA üzerindenkontrol ederek sınırlı bir inisiyatife sahip olabileceği de görülmektedir..
ARCTIC bölgesinin hem doğal kaynaklar bakımından ifade ettiği özellik, hem de önemli bir deniz yolu niteliğini kazanması küresel bakış açısından bölgede ki çıkar hesaplarını ve gerilim hatlarına bir diğerini ekleyecek gibidir…
Süreç gerek Rusya ve gerekse ABD açısında bölgede ve çevresinde güç gösterilerine sahne olmaktadır…
Rusya 2015 yılındabölgede Ani Savaşa Hazırlık Testi yapmıştır…
2015 yılı25 Mayıs 5 Haziran tarihleri arasında daNorveç , İsveç, Finlandiya’nın ( ARCTIC CHALLENGE EXERCİSE ) adıdile bir tatbikat yaptıkları görülmüştür…
Bir diğer yönden de ABD ( SENSİTİVE MİLLİTARI THEATRE )adı ile:
– Fort Wainwright
– Elmendorf AFB
– Fort Rıchardson … Bölgelerinde her biri 6000 kişilik birer garnizon oluşturmuştur….
Ruslarınise2017 yılında bölge ile ilgili olarak ARCTICA bölgesiSTRATEJİK KOMUTANLIĞINI kurmuş olduğu görülmüştür..
Bölgenin giderek artan hassasiyeti dikkate alındığında ALEUT Adalarından( KİSKA ve ATTUTU ) da ABD in tümen çapında eğitim merkezlerini oluşturmuş olduğu da görülmektedir…
2024 İtibariyle de Rusyabölgede( OKYANUS 24 ) adı ile 10 / 16 tarihlerinde 90 bin asker , 400 su üstü ve su altı savaş gemisi ve 1200 uçak ile HLKP (Helikopter ) oluşan bir tatbikaticra etmiştir…
Dönem itibariyle ABD Alaska nın ANCHORAG şehri güney batısındaSHEMYA adasında 2 adettopçu roket sistemini, füze destroyerlerini,sahil güvenlikgemilerini konuşlandırmıştır…
Özetle; ARCTIC deniz yolunun geneli ve Bering çıkışına uzanan bölgede suların yavaş yavaş ısınmakta olduğu , bu bağlamda dabölgede ALASKA nın hassasiyetinin bir savaş döneminde hedefnoktalarından birisi haline gelebileceğinin karinelerini oluşturmaktadır…
Çin Pasifik yönünden gelecek olantehditlere karşı güvenliğisağlayabilmek ve deniz yollarını ekonomik çıkarı istikametinde koruyabilmek için Deniz Kuvvetlerineağırlık vermeye devam etmektedir. Kuvvet unsurlarınailişkin rakamsal değerler konjönktürel olmaklaberaber açık bilgi kaynaklarında göre 2024itibariyle 350 savaş gemisine sahip görülmektedir…Bunların durumlarına bakıldığında :
-2 + 1 Uçak gemisi olup, hedef6 olarak ifade ediliyor..
-50 Muhrip
-43 Fırkatey
-72 Korvet
-78 Denizaltı… 2039 yılına kadar 21 nükleer denizaltının hedeflendiği görülüyor..
-150 Karakol gemisi
-36 Mayın taramagemileri
-Önemli miktarda çıkartma gemileri… hizmette oldukları ifade ediliyor…. Bu güç çarpanının ağırlıklı olarak Pasifik bölgesine angaje olduğu anlaşılıyor..
ABD açısından iseDeniz gücününgenel durumuna bakıldığında:
-11 Nükleer Uçak gemisi
-9 Helikopter gemisi
-92 Muhrip..
-22 Korvet..
-68 Denizaltı ( Nükleer )
-10 Karakol gemisi
-8 Mayın tarama gemisi…genel hatları ileböylegörünüyor…
Her iki ülkenin Pasifik bölgesindeki deniz gücünün mukayesesi yapıldığında ise Çin donanmasının Hint ve Akdeniz için ayıracağı sınırlı bir deniz gücü dışındaDonanmasının asıl unsurlarınınPasifik bölgesinde konuşlandırıldığı da görülmektedir…
ABD ise mevcut Deniz gücünün% 60 Pasifikte konuşlandırmış olup diğer yönde gerek Atlantik, gerek Akdeniz ve gerekse e Hint okyanusundafarklı komutanlık altında konuşlandırmak durumunda kaldığı da görülüyor…
Her iki ülkenin Pasifik bölgesinde ki güç parametreleri dikkate alındığına Çin in bölgede ki güç dengesinin kendi lehinde olduğu da açıkça izlenmektedir..
ABD bölgede ki güç dengesini koruyabilmek için gerek Japonya ve gerekse Güney Kore devletlerinin deniz güçlerini Pasifik Denizindeittifakında tutmak suretiyle gücünü korumayı amaçlıyor..
Bir diğer yönde, ABDAKUS anlaşması ile İngiliz, ve Yeni Zelanda nın da iştiraki ile bölgede ki güç unsurunu lehindetutmaya çalıştığı da görülmektedir….
Bu takviye güç unsurları içinde İngiltere’nin halenetkin durumda olandeniz gücünebakıldığına :
-2 Uçak gemisi
-10 Nükleer denizaltı
-6 Muhrip
-12 Fırkateyninaktif durumda oldukları anlaşılmaktadır.
Mevcut kuvvet unsurlarının tümü itibariyle görev ve konuşlanma bölgelerine göre Çin’ağırlıklı olarak Pasifik bölgesinde olduğuRusya nın ise Atlantik ve Akdeniz de , ViladivostokDeniz Üssünde de Pasifiğe yönelikbir deniz gücününolduğuöne çıkarken ; ABD mevcut ittifakları çerçevesindebütün okyanus ve denizlerde kuvvet konuşlandırmak zorunda kalmış olarak görülüyor…
Konu ARCTIC deniz yolu açısında ayrıcaele alındığında , gerek Pasifik, gerek Hint Okyanusuve Akdeniz istikameti ile Atlantik güzergahları nın deniz ulaşım yolları bir savaş durumunda kısıtlandığı takdirde mevcut ikiana arterinçalışabilir durumda olması önem ifade etmiş oluyor…
Birincisi OBOR Kara yolu olup, Çin den Avrupa merkezine kadarönemli bir ikmal yolu olurken: diğeri de ARCTIC KUZEY DENİZİ GÜZERGAHININ olacağı anlaşılıyor …
Kuzey Denizi İpek yolunun kısıtlanması ise ABD nin ALASKA üzerinde Bering Boğazını kontroluna alması halindemümkün olupo dafarklı bir gerilim ihtimalini ortaya çıkarıyor …
2023 yılında Çin in Alaska üzerindenrotası planlanmış bir balonunmuhtemelgözlem sonuçları hatırlandığında , muhtemel hareket tarzları içinde ÇinABDilişkilerininnasıl birseyir takip edeceğinive bunun dasürecinnasıl birstratejik görüşe karine oluşturabileceğinin tartışma konusu olabileceğiniakla getirmektedir..…
ABD küresel bir ekonomik, politik ve askerigüç olarakvarlığınınsürdürebilmesi için REEL ekonomi kadar , SANAL ekonominin de parametrelerini kontrol ve devam ettirme durumundadir…
BU bağlamda üretimin devamı açısında reel ekonomininihtiyacı olanham madde kaynaklarınınülkeye olan akışının devamlılığını sürdürmek durumundadır…
Genelyönü ile konu ele alındığındapetrol ve doğal gaz dışında ayrıca,ABD nin ihtiyacı olan ham maddelerin:
Demirin % 34
Boksitin % 88
Nikelin % 92
Manganezin % 99
Tungustenin % 25
Bakırın % 21
Çinkonun % 44
Kurşunun % 28
Kalayın % 66
Tropik ürünlerin % 100
Şekerin %40
ihtiyaç duymaktadır.. (Glaude Julien Amerikan İmparatorluğu – sf.279)
ABDreel ekonominin ihtiyaçları olan bu ham maddeleri coğrafyanın muhtelif bölgelerinden ithal etmekte ve bu bağlamda da tüm deniz yollarını,kanallar vegeçitlerinintümünü kontrolunda tutmayıstratejik zorunlukolarakgörmektedir…
Coğrafya ve deniz yolları ile kaynaklarınreel ekonomininçıkarlarına göreelde bulundurulması bu anlamda jeopolitik ve jeostratejik bir gereklilik olmaktadır….
Diğer yönde ,sanal ekonominin dinamik unsuru olan DOLARİZE bir dünyanınsürdürülebilirliği degene ABD in güçunsurlarınınetkinliği ile orantılı olabilecektir…Bu süreçte Asya Pasifik cephesinde BRICS yapılanmasınınileri aşamadayeni bir para birimini rezerv para olarak küresel düzeyde kabul görür duruma getirilmesi ABD yönünden reel ekonomininjeopolitikcephesindeolduğu gibi , finansal cephenin de genişliğinin ne kadar büyük olacağını göstermektedir….
Anılan açıdan bakıldığında, Küreselcilerin stratejik hedefleri BRICS bağlantılı gelişmelerin önünü kesmeye yönelikstratejikmüdahale yollarını aramaya zorlamaktadır…
ABDher iki cephede de mücadelesini sürdürmek durumuna gelmiştir…
Konu açısından ve genel durumagöre reel ekonomi bağlamında olaya bakıldığında ,ABD, deniz ve kara yolları üzerindedenetim sağlamakta inisiyatifininolamadığıiki ana arter orya çıkmaktadır.
- BİRİNCİSİ OBOR KARA YOLU
- DİĞERİ ARCTIC KUZEY DENİZİ İPEK YOLUDUR…
ABD ekonomik çıkarlarına söz konusubu deniz yollarının , deniz ticareti ile bağlantılı yapısınınhassasiyeti ve önemi açıkça görülmektedir…
Çin açısında konu ele alındığına ise giderek büyüyenekonomisi itibariyle bu ülkenin da ABD paralelindedeniz yollarına geçit ve kanallaraolan ihtiyacının giderek artacağı görülmektedir.
Çin inhalen kullanmakta olduğu Güney Çin Denizigüzergahı, Sunda Boğazı, Malaka Boğzazı, Hint Okyanusugüzegahı, Basra Körfezi,Kızıl Deniz ve Süveyş üzerinden AK DENİZ olmaktadır
Bir diğer yönü ile Çin Solomon adalarında dabağlantı kurarak Pasifik Okyanusundabir liman kazanmıştır…
AyrıcaÇin in PanamaKanalı işletmesinde devarlığı görülmektedir..
Küresel alanda deniz ticaret yollarının kontrolu yanında, önemli kanal ve boğazların dadurumlarına bakıldığında ;
- İstanbul ve Çanakkale Boğazları : Türkiye nin hakimiyetinde olmakla beraber Adalar Denizinde ki adalarla üslenmiş yabancı unsurlar tarafındankontrol edilebilecektir…
- Cebeli Tarık Boğazı :İngiltere nin kontrolunda dır..
- Bab ul Mendap Boğazı : Husiler, ve CİBUTİ de üsleri olan Batı ülkeleri tarafından kontrol edilebilir durumdadır..
- Hürmüz Boğazı : İran kontrolunda olduğu kadar gerektiğindeABD ve İngiliz donanmasıtarafından da kontrol edilebilir durumdadır..
- Malaka Boğazı : ngiltere tarafından kontrol edilebilir durumdadır…
- Bering Boğazı : bir tarafı ile Rusya, diğer tarafı ile ABD tarafındankontrol edilebilir durumdadır…
- Suveyş Kanalı: Mısır hükümranlığın da olmakla beraber kuzeyden Kıbrıs AdasıGüneyden de Bab ül Mendep üzerinden kontrol edilmektedir..
- Panama Kanalı : Panama Hükümranlığında olmakla beraber ABD tarafından kontrol edilme durumunda olduğu gibi halen bölgede Çin in varlığı nedeniyle önemli bir hassasiyet taşımaktadır…
- Macellan Gecidi : İngiltere nin Falkland Adalarında ki varlığı dikkate alındığında bu geçidin kontrolunda İngiltere nin önemi görülmektedir..
Akdeniz de ise Çin ticari bağlantılarını Mısır, İsrail, Türkiye, Yunanistan, Malta, Güney Kıbrıs, İspanya, Portekiz,Fasgibi ülkelerle liman yatırımları arayışını sürdürmektedir..
Çin Akdeniz bölgesinde varlığını bi şekilde 2019 yılında Mısır ile yapmış olduğuDeniz tatbikatı ilevarlığını hissettirmiştir… Ayrıca Umman Denizinde de 2019 yılında ; Çin, Rusya. İran arasındave dönem içinde de Pakistan ile yaptığı tatbikatlarlabölgede ki varlığınınmesajını ayrı ayrı vermiştir..
Çinin açısından halenkullanmakta olduğu bütün bu deniz yollarının küresel bir krizde kısıtlanmaları durumundaise yararlanabileceğiiki arterden birisiARCTIC DENİZ YOLI İLE, DİĞERİ OBORKARA YOLU olacaktır.. ABD in gerek Pasifik bölgesinde ki ve gerekse Hint Okyanusu, Akdeniz ve Atlas Okyanusundaki deniz kuvvetlerinin konuşlandırılmış şekli iledeniz yolları geçir ve kanalları kontrol edebilir durumundakiaskeri üsleri dikkate alındığında , Çin ve ABD arasındaki muhtemel bir gerilim ve çatışma durumundaÇinin hareket tarzlarına böyle birsürecin, yapabileceği etki açıkça görülmektedir…
Trump’un Başkan seçildikten sonrakidikkati çarpan beyanlarından birisi,Danimarka danGrondland ‘ı satmasının istenmesi bir diğeri de aynı şekilde Kanada nın ABD eyaleti olmasının talebi ve birdiğeri de önemli bir geçit olan Panama kanalını üzerinde hak iddia etmesi olmuştur….
Konuya bu açıdan bakıldığına ABD hangijeopolitik ve jeostratejikgörüşe dayanmaktadır….
Hatırlanacağı üzere 2023 yılında Çin in Alaska üzerinden Kanada veABD anakarasını geçecek şekilde uçurmuş olduğu gözetleme veya keşif balonununbu bağlamda hatırlanması ve değerlendirmesinin yapılmasıdır..
Sürece bağlı olarak, Trump un gerekKanada ve gerekse Danimarka datoprak talebine ; ve de , Panama kanalı üzerinde hak talebineilişkinbeyanının süreççerçevesinde bağlantıları olabilir mi ? sorusunu sormak gerekmektedir..
ALASKA NINmuhtemel gelişmeler içinde ki önemi debu bakış açısına göre nasıl ele alınabilir ?…
Jeopolitik açıdan Alaska bölgesinin durumu ile ilgili analiz yapıldığında ve arazinin genel durumuna bakıldığında bölgenin coğrafi yapısınınfazla arızalı olmadığı, çokgeniş 800 km. yakın sahil şeridinin olduğu , ilerlemeye açıkdüzlüklerinbulunduğu , nehirlerinilerleme istikametlerine paralel durumları, nüfus kesafetinin azlığı….vb.. dikkate alındığındaABD’ in Çin ile muhtemel bir çatışma sürecine girmesi durumunda ALASKA NIN askeri yönden Çin için öncelikli hedeflerden birisiolabilir mi ? sorusunu da sormak gerekmektedir…
Çin ve ABD arasında muhtemel bir savaş durumunda , ABDTayvan üzerinden Çin’e karşı baskıyı nasıl genişletme imkanına sahipse, Çin’in dekarşıt hamleyiAlaska üzerinden oluşturmasının imkan ve kabiliyetlerine ilişkin karineler ortaya çıkıyor…
Çin in artan deniz gücü kapsamında çıkartma filolarının durumlarınınçok iyi değerlendirilmeleri gerekiyor.. Bu güç sadece Tayvaniçin mi ?, Pasifik Adaları için mi? Yoksa Alaska ya yönelik farklı bir stratejinin uygulanması için mi ?…..
Böyle bir kurgunun gerçekleştirilebilmesi için Pasifik Denizinde Çin in öncelikler Deniz ve Hava hakimiyetini sağlamış olması gerekir ki, Çin in an itibariyle ve giderek 2030yılı hesaba alındığındave politik hedeflerinebakıldığında, gerek su üstü ve gerekse nükleer denizaltılar olmak üzere baskın bir duruma geleceğinin işaretlerini vermekte olduğugörülmektedir…..
Deniz aşırı bir harekatın zorluğu büyük çapta birliklerin deniz yolu ile nakli ve çıkartma bölgesine intikalinin zorluğunun örnekleri 2. DünyaHarbinin safhaları içinde , özellikle Normandiya çıkartmasında görülmektedir.. Bu konun daincelenmesinde yarar vardır..
Konuya dönüldüğünde , muhtemel bir Çin ile ABD arası savaştadenizlerde ve su yolları ile geçitlerin kontrolunda hakimiyetin önemininöneçıkacağı açıktır…Çin açısından ABD ye karşı en etkin hareket tarzının ise, Pasifiktemutlak bir deniz ve hava hakimiyetini sağlayabilmesine bağlıdır…Böyle birdurumunda Çin in en kısa yoldan ALASKABölgesine bir çıkartma yaparak ki arazi şartları çok uygun görülüyor…( GÖZETLEME BALONLARININ ALASKA ÜZERİNDEN GEÇMESİ HATIRLANMALI )bölgeyihakimiyetine alması durumunda ABDöncelikli olarak ANA KARASINI korumak durumunda kalabilir ki, bu bağlamda ABD in dünyanın birçok yerinde oluşturmuş olduğu üslerin çoğu işlevsiz kalır……
Diğer yönden Rusya nın da BERİNG üzerinden ikmal akışını imkan vermesi Rusya ve Çin ortak harekatı karşısında ABD ANA KARASININ savunmasında çok zor bir durumla karşılaşmış olur.
Konuya tekrar dönüldüğünde Rusya nın ArhangelskLimanından Bering Boğazına kadaruzayanKUZEY DENİZİ İPEKYOLU nun kullanılmasıBering in kontrolüile de bağlantılı olduğu açıkça görülmektedir…
Bu bağlamda ; Turmp unbir taraftan Kanada’yı, diğer taraftanGrondlan ı ve Panama kanalını eş zamanda gündeme oturtmuş olması ,muhtemelen genel bir jkeopolitik ve jeostrateji analizlerinin sonucu olmakla beraber, konu, zamanlamaya uymayandiplomatik üslup ilede aykırılık içerenaceleci bir ifade olmuştur…
Muhtemel gelişmeler dikkate alındığında, ABD in Ortadoğu da ve Suriye cephesinde kizaman kaybıbu bağlamdadeğerlendirildiği takdirde , durum hangi tarafa yarar sağlaraçıkça görülmektedir…
Alaska nın hassasiyeti yönünden Süreç, ARCTICDENİZ YOLU ,BERİNG BOĞAZI,KANADA, GRONDLAN ve PANAMA KANALI ile birlikte ele alınmalıdır…
1 OCAK 2025
ERGUN ÖZGEN
