MOSSAD DOSYASI : BİR İSTİHBARAT SERVİSİ OLARAK MOSSAD OPERASYONLARI

İsrail, kendini resmen devlet olarak ilan ettiği 1948 yılından günümüze kadar dünyanın çeşitli yerlerinde operasyonlar icra etmiştir. İsrail’in ülke sınırları dışındaki operasyonlarına bakan birimlerinin başında MOSSAD gelmektedir.

İsrail dış istihbarat servisi MOSSAD, özellikle İsrail’in çıkarlarını hedef alan isim ve kurum/hareketleri merkezine alıp, uluslararası destek ile suikastlara yönelmektedir. Bu makalede İsrail’in yakın ve uzak dönemde gerçekleştirdiği operasyonlar ele alınmaktadır. İsrail’in dış politikasında karar alma merkezlerinden biri olarak ifade edilen MOSSAD’ın zaman zaman siyasi irade ile karşı karşıya geldiği bilinmektedir.

Ortaya çıkan bu tezat durumun, MOSSAD’ın imajına olumsuz zarar verdiği tartışılsa dahi kesin olarak dile getirilen MOSSAD’ın operasyonlardaki başarı ve başarısızlığıdır. MOSSAD, İsrail Devleti’nin en caydırıcı birimlerinden biri olarak göze çarpmaktadır.

MOSSAD’A KURUMSAL BAKIŞ

İsrail, istihbarat alanına önem veren ülke olarak tarihte yer edinmiştir. MOSSAD, İbranice “enstitü” anlamına gelmektedir. İnsana dayalı istihbaratının toplanması, gizli eylemler ve İsrail aleyhine geliştirilen eylemlerden sorumludur.

MOSSAD, Arap uluslara dair istihbarat ve Yahudilerin bölgeye yerleştirilmesi ya da bölge dışına çıkarılması konusuna da eğilmektedir. MOSSAD ajanlarının dünyanın çeşitli yerlerinde aktif bir şekilde faaliyet yürüttüğü dile getirilmektedir.

MOSSAD’ın açılımı ise “İstihbarat ve Özel Harekâtlar Kurumu” olarak ifade edilmektedir. 13 Aralık 1949 dönemin İsrail Başbakanı Ben Gurion’ın emriyle, kurulan MOSSAD’ın ilk başkanı Reuven Shiloah’tır.

Bugünün adı ile ‘İstihbarat ve Özel Görevler Teşkilatı’nın görevleri şu şekildedir:

• İsrail Devleti’nin güvenliği ve ulusal hedeflerini kanun ve değerlerine göre korumak;
• İsrail’e yönelik tehditleri engellemek amacıyla istihbarat toplamak;
• Özel operasyonlar yürütmek;
• Yurtdışında gizli faaliyetlerde bulunmak;
• İsrail’deki tüm güvenlik ve istihbarat teşkilatlarıyla aktif bir şekilde ilişki yürütmek;
• Farklı ülkelerin istihbarat servisleriyle ilişkilerini geliştirmek.

MOSSAD’ın ortaya koyduğu ilke; “görünmeyeni görmek ve imkansızı başarmak” şeklindedir.

MOSSAD’ın kritik başkanlarından biri de Meir Amit’ tir. 1963-1968 yılları arasında görev yapan Amit, bu zaman diliminde farklı operasyonların başında bulunmuştur. Amit’ in ifade ettiği sözler eğitimciler tarafından öğrencilere deklare edilmektedir. “İstihbarat işi, insan zekâsıyla ilgilidir; kahramanca bir pozdan yükselen bronz bir heykelle ilgisi yoktur”.

İSTİHBARAT NEDİR?

İstihbarat alanı itibarıyla sınırlı örneklerin kamuoyuyla paylaşıldığı verileri oluşturur. İstihbarat hakkında çeşitli tanımlar yapılmaktadır. İstihbarat kelime anlamı olarak, Arapça kökenli ‘istihbar’ kelimesinin çoğuludur ve haber alma anlamında ifade edilir.

Politika yapıcıların millî güvenlik ve menfaatlere dair gelişmelerde en yararlı tercihleri verebilmek için ihtiyaç duydukları, haber, bilgi ve tecrübeleri esas alan, bunların gizli toplama, işleme, analiz ve değerlendirme işleminden geçirilmesiyle ortaya çıkan, alakalı konuda karar vericiler için yeni anlayış geliştiren ürün ve bu ürünü ortaya çıkaran faaliyettir.

İstihbarat, bilgi, zekâ, duyulan haberler, bilgi toplama ve haber alma şeklinde tanımlanabilir. İstihbarat bilgidir.

TEORİK PERSPEKTİFTEN DIŞ POLİTİKA

“Dış Politika” kavramının tartışılmaya başlandığı zaman dilimi Birinci Dünya Savaşından sonradır.

1910’lardan önce bir ya da birkaç kişinin kararıyla şekillenen dış politika tartışmaya kapalı alan olarak benimsenmekteydi. İngiltere dahil, meclis geleneğine sahip ülkelerin dış politika alanındaki manevraları en aza indirgenmiş durumdaydı. Dış politikada karar verici ise devleti temsil eden şahıs olarak dile getirilmiştir. Şahsın inisiyatifi belirleyici olmuştur. Dış politika, devlet başkanı, başbakan ve dışişleri bakanı üçgeninin içerisinde yer almaktadır.

Uluslararası ilişkiler alanından kullanılan dış politika iki sözcükten ortaya çıkmaktadır:

“Dış” tabirinde belirlenen ülkenin sınır ötesi alanı aktarılabilir. Kavram derinlemesine incelendiğinde ‘dış’ın nerede başladığı, nereleri veya hangi yapıları kapsadığı sorularının yanıtı zorlaşmaktadır. “Dış, ülke dışı alanların tamamı mıdır yoksa diğer ülkeler midir” sorusu yanıt beklemektedir.

1948’den sonra değişen dünya düzeninde dış politika üzerine çeşitli kurumların etki ettiği aktarılabilir. İsrail dış politikası üzerine etki eden kurumlar ise şu şekildedir:

• Lobi Faaliyetleri
• İsrail Ordusu
• Şin Bet (Şabak)
• Medya
• MOSSAD

OLAY İNCELEMELERİ

Bu başlık altında İsrail istihbarat servisi MOSSAD’ın saldırı şüphesiyle medyaya yansıyan olaylar irdelenecektir. İsrail istihbaratının güçlü kurumlarından. MOSSAD’ın hareket kabiliyetleri işlenmeye çalışılacaktır. MOSSAD’ın özellikle sınır ötesindeki operasyonları istihbarat dünyasında da oldukça ses getirmektedir.

MOSSAD, kimi zaman yapılan operasyonları dolaylı olarak kabul edip kimi zaman sessiz kalmayı tercih etmektedir. Kabul edilen operasyonların okumaları yapıldığında duygusal tepkilerin dışa vurulduğu gözlemlenmektedir.

İSMAİL HENİYYE SUİKASTI

31 Temmuz 2024 yılında Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye, İran’ın başkenti Tahran’da kaldığı yüksek güvenlikli villada saldırıya uğradı. Saldırı sonucu bir korumasıyla hayatını kaybeden Heniyye’nin İsrail tarafından hedef alındığı medyaya yansıdı.

Heniyye’nin hayatını kaybettiğini doğrulayan Hamas, “Heniyye, siyonist bir saldırı sonucu Tahran’da öldürüldü.” İfadesini kullandı. Gerçekleştirilen saldırının ardından tüm dikkatler İsrail’in üzerine yönelirken İsrail’den konuya dair sıcağı sıcağına bir açıklama gelmedi.

Batı kaynaklı medya kurumları İran’da gerçekleşen suikastta MOSSAD’a çalışan İranlı ajanlara temas etti. Hamas liderinin kaldığı Tahran misafirhanesinin üç odasına patlayıcı cihazlar yerleştirildi, ardından yurt dışından uzaktan kumandayla patlatıldı iddiası gündeme geldi.

Ronen Bergman, Mark Mazzetti ve Farnaz Fassihi imzalı New York Tımes’ın aldığı bilgilere göre, Heniyye, İran’da kaldığı konutta saklanan bombanın uzaktan kumanda ile patlatılması sonucu hayatını kaybetti. İsrail istihbaratına yakınlığıyla bilinen Bergman’ın haberde imzasının olması, “İran-Hamas çatlağı mı oluşturulmak isteniyor” sorusunu akıllara getirdi.

Hamas Siyasi Büro’nun eski Başkanı İsmail Haniye’nin oğlu Abdulselam Haniye, babasının Tahran’da öldürülmesiyle ilgili bilgiler açıkladı. Abdulselam, El Arabiya kanalına yaptığı açıklamada, babasının cep telefonuna düzenlenen füze saldırısında hayatını kaybettiğini belirterek, “Geceleyin odasına başının yakınına koyduğu cep telefonunu takip eden bir güdümlü füzeydi ve doğrudan vuruldu.” ifadelerini kullandı.

Abdulselam, daha önce bazı medya kuruluşları tarafından yayınlanan, yerleştirilmiş bomba iddialarını yalanlayarak, “Odasından birkaç metre ötede, korumaları ve diğer danışmanları oturuyordu, bu yüzden patlayıcı bir cihaz olsaydı, tüm mekanın havaya uçacağı açıktı” dedi. Hamas da yaptığı açıklamada İsrail’in hassas bomba iddialarını reddetti.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz Aralık 2024’te yaptığı açıklamada İsrail’in Hamas Liderini öldürdüğünü ilk kez kabul etti. Yapılan açıklamada Katz, “Heniyye, Sinvar ve Nasrallah’a Tahran, Gazze ve Lübnan’da ne yaptıysak Hudeyde ve Sana’da da aynısını yapacağız” ifadelerini kullandı. İsrail, sınır ötesinden savaş uçaklarını kullanmadan yaptığı operasyonla tüm dikkatleri MOSSAD’a yöneltmiş oldu.

LİDER PROFİLİ SUİKASTI: HASAN NASRALLAH

Hizbullah, Lübnan içerisinde siyasi, ekonomik sosyolojik taban bulan hareket olarak geçmiş yıllardan günümüze gelen oluşum olarak ifade edilebilir. Özellikle 2006 yılında Hizbullah ile İsrail arasında yaşanan savaşta kendini kabul ettiren Hizbullah’ın İsrail’e yönelik caydırıcı tarafları bulunmaktadır.
27 Eylül 2024 tarihinde İsrail, Hizbullah’ın kalesi konumunda olan Lübnan’ın başkenti Beyrut’un Dahiye bölgesine hava saldırısı düzenledi.

Saldırıdan sonra taraflardan yapılan açıklama ile Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah’ın öldüğü duyuruldu. 1992 yılından 2024 yılına kadar Hizbullah’ın lideri konumunda bulunan Nasrallah, İsrail’in ölüm listesinin başında gelen ilk isimlerden biriydi.

Suikasttan sonra İsrail istihbaratı tarafından adım adım izlenen Nasrallah’ın ölümüne dair bilgiler ortaya çıktı. Nasrallah’ın ölüm emrinden sonra olası kaçış planları da hesaplanmıştı. Suikastta 14 hava saldırısı yapıldı. Operasyonlar Nasrallah’ın sağ kurtulmasının önlenmesi amacıyla birkaç gün devam etti.

Raporlara göre, İsrail güvenlik kaynakları Nasrallah’ yönelik avını 2006 savaşından sonra, Askeri İstihbarat ve MOSSAD öncülüğünde başladığını doğruladı. Harekete geçme konusundaki siyasi karar doğru an gelene kadar ertelendi. Nasrallah’ın 7 Ekim 2023 saldırısının ardından Hamas’ın İsrail ile savaşında destek sözü vermesiyle operasyon ivme kazandı.

18 yıl iz süren İsrail istihbaratı MOSSAD belirlenen koordinatları, İsrail Ordusu’na aktardı. İsrail ordu sözcülerinden Nadav Shoshani, suikasta ilişkin yaptığı açıklamada ellerinde “gerçek zamanlı” istihbarat bulunduğunu dile getirdi.

SONUÇ

İsrail istihbarat servisi MOSSAD, İstihbarat kültüründe Yahudileri birer ‘casus’ olarak kullanma potansiyelini barındıran köklü kurum olarak karşımıza çıkmaktadır. MOSSAD’ın, İsrail çıkarları için dünyanın çeşitli yerlerinde operasyonlara katıldığı bilinmektedir. İsrail için tehdit sıralamasında ilk sıralarda bulunan Hamas ve Hizbullah liderlerine yapılan suikastlar akıllara MOSSAD’ı getirmektedir.

İsrail’in saldırılar sonrası sessizliğe bürünmesi yapılanların reddedilmediği anlamını taşımakla birlikte, daha sonraki açıklamalar ise cinayetleri kabul etmelerini sağlamaktadır.

Medya istihbarat ilişkisi tartışmaya açıldığında, hedefteki isimlerin önceleri İsrail ve dünya kamuoyunda ‘terörist’ ilan edilmeleri, oluşacak handikapların da önüne geçmeyi amaçlayabilmektedir. Filistin ve Lübnan’daki hareketlerin kontrol ettiği yerlerin İsrail’in elinde tutmayı planladığı Büyük İsrail Projesi içerisinde yer alması, tehdidin kim tarafından ortaya konulabilmiş olacağını dolaylı olarak açıklamaktadır.

Sessiz, iş birliğine açık ve nitelikli operasyonları icra eden MOSSAD’ın bölgesel gelişmelerde söz sahibi olduğu ifade edilebilir. İsrail dış politika yapıcılarından biri olarak MOSSAD, İsrail’in önündeki engelleri bertaraf etme noktasında agresif tavır sergileyen MOSSAD’ın dış politikada İsrail’in elini güçlendiren suikastlarda bulunması oldukça önem arz etmektedir.

Mahmut MUSLİHAN (2025).

*Analizlerdeki fikirler yazarına aittir ve İstihbarat ve Güvenlik Araştırmaları Merkezinin editöryal politikasını yansıtmamaktadır.

KAYNAKÇA