ÖRTÜLÜ OPERASYONLAR DOSYASI : İsrail’in Katar’a Yönelik Saldırısı Dünya Kamuoyunda Nasıl Yankı Buldu ???

İsrail saldırganlığı, uluslararası düzeyde, İsrail hükümetinin artık kırmızı çizgileri olmadan, uluslararası normların yanı sıra insan hakları kurallarının geçerliliğini dikkate almadan faaliyet gösterdiğine dair bir algı oluşturdu. Bu algı, Katar’da yapılan bir dizi temas ve dayanışma ziyaretinin yanı sıra dünyanın çeşitli ülkeleri tarafından İsrail saldırılarının uluslararası sistemin temellerini ve ülkeler arasındaki ilişki yöntemlerini baltaladığı gerekçesiyle kınayan ve reddeden resmi açıklamalara da yansıdı. Ayrıca, İsrail’in Katar’a yönelik saldırısının yansımalarını görüşmek üzere Cezayir’in talebiyle acil toplanan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) temsilcilerinin konuşmalarında da açıkça belirtildi.

BMGK, ABD’nin bildiriyi desteklemesini sağlamak için saldırının failinden (İsrail) açıkça bahsetmemesine rağmen, saldırıyı oybirliğiyle kınayan bir başkanlık bildirisi yayınladı. Ayrıca gerilimi azaltmanın ve Katar’ın egemenliği ve toprak bütünlüğüne desteğin önemini vurguladı. BM İnsan Hakları Konseyi ise oybirliğiyle, İsrail’in Katar’a saldırısıyla ilgili acil bir oturum yapılması yönünde karar aldı.

Bu, zirvenin Arap-İslam pozisyonu için kapsayıcı bir çerçeve olarak ortaya çıkan ve Katar’a yönelik saldırıyı İsrail’in bölgedeki tüm politikalarına bağlayan 25 maddelik sonuç bildirisinde açıkça görüldü. Zirve, Katar’a yapılan doğrudan saldırıyı ve bunun yol açtığı can kayıplarını ve hasarı kınamakla kalmayıp aynı zamanda bunu İsrail’in sistematik soykırım, etnik temizlik, kuşatma ve yerleşim politikalarının bir uzantısı olarak değerlendirdi (Madde 1-2). Bildiride, Katar’ın savunmasının tüm Arap ve İslam ülkelerinin savunması olduğu vurgulandı ve saldırının bölgesel barış ve istikrar için ciddi bir tehdit oluşturduğu uyarısında bulunuldu. (Madde 3,5,8,25).

Diplomatik düzeyde ise bildiri, Katar’ın Gazze’ye yönelik savaşın sona erdirilmesi, tutukluların serbest bırakılması ve siyasi bir çözüme ulaşılması için arabuluculuk çabalarındaki merkezi rolünü vurguladı (Madde 6 ve 20). 

Bu tekrarlanan vurgu, Katar arabuluculuğunun öneminin kabul edildiğini ve onaylandığını yansıtmakta ve Katar’a yönelik saldırının bizzat diplomatik süreci hedef aldığını vurgulamaktadır. İsrail’e yönelik tutum, son saldırıyı kınamanın ötesine geçerek, oldu-bitti dayatma girişimlerini, yerinden etme politikalarını ve ablukanın bir savaş aracı olarak kullanılmasını reddetmeyi de içermektedir. Ayrıca, ilhak planları ve komşu ülkelere yönelik saldırılar konusunda uyarıda bulunarak yaptırımlar, silah tedarikinin askıya alınması ve Birleşmiş Milletler üyeliğinin gözden geçirilmesi çağrısında bulunmuştur (Madde 7, 10 ve 17). Bildiri, tüm devletlere İsrail’in saldırganlığını sürdürmesini engellemek için etkili yasal önlemler almaları çağrısında bulundu. Bu önlemler arasında, İsrail’in dokunulmazlığına son verme çabalarını desteklemek, ihlalleri ve suçlarından sorumlu tutmak, yaptırımlar uygulamak, silah ve çift kullanımlı malzeme tedarikini askıya almak, diplomatik ve ekonomik ilişkileri gözden geçirmek ve İsrail hakkında yasal işlem başlatmak yer alıyordu. Ancak bu öneri, her devletin bireysel eylem mantığı içinde kalmış, ortak bir eyleme dönüşmemiş ve net uygulama mekanizmalarından yoksun kalmıştır.

Açıklamada, 1967 sınırlarına ve bir Filistin devletinin kurulmasına yapılan atıf yinelenmiş ve “New York Bildirgesi” ile iki devletli çözüm konferansının sonuçları memnuniyetle karşılanmıştır (Madde 9, 18-19, 21-23). Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin emirlerinin ve Uluslararası Adalet Divanı’nın Gazze’deki savaş suçları ve soykırımla ilgili kararlarının hayata geçirilmesi çağrısında bulunarak uluslararası hesap verebilirliğe önem verilmiştir (Madde 24).

Zirvenin Katar ile dayanışmayı ifade etme ve İsrail ile politikalarına ilişkin tutumunu daha güçlü bir dille ifade etme açısından önemine ve yüksek katılım ve temsil oranına rağmen, nihai bildiri, İsrail’in Gazze Şeridi ve Batı Şeria’ya yönelik saldırganlığının, Katar’ın egemenliğinin ihlalinin ve Suriye ile Lübnan’a yönelik tekrarlanan saldırıların ciddiyetiyle orantılı pratik adımlar atma seviyesine ulaşamadı. Zirve Arap yoğunluğuna rağmen, İsrail’e karşı herhangi bir pratik önlemden yoksundu. Zirveye eşlik eden açıklamalar olağan sınırlarını aştı, ancak bildiride, büyükelçilerin çekilmesi, hava sahasının İsrail ticari uçuşlarına kapatılması veya İsrail’e açık yaptırımlar uygulanması gibi sembolik düzeyde bile olsa, bu önlemlerin pratik bir tercümesi yer almadı. Ayrıca, ABD’ye İsrail’e yönelik politikalarını değiştirmesi için baskı yapma yönünde herhangi bir girişimde de bulunulmadı; özellikle ekonomik yaptırımlara karşı daha hassas olan Donald Trump yönetimiyle mücadelede kullanılabilecek ekonomik baskı araçları mevcut olmasına rağmen, bildiride ABD’den yalnızca bir arabulucu olarak bahsedildi. 

Açıklamada ayrıca, İsrail saldırganlığına karşı koyma görevinin Arap ve İslam toplumları tarafından benimsenmesi yerine uluslararası topluma devredildiği belirtildi.

Güvenlik Konseyi’nde ve Doha’daki acil Arap-İslam zirvesinde ifade edilen uluslararası, Arap ve İslami duruşlar, İsrail’in arabulucu Katar’a saldırısı ve İslami Direniş Hareketi’nin (Hamas) müzakere heyeti üyelerine suikast girişimi yoluyla uluslararası normları eşi benzeri görülmemiş bir şekilde ihlal etmesine ilişkin bir alarm durumunu yansıtıyordu. Artan söylemlere ve İsrail’in eylemlerinin ciddiyetinin ve caydırılmadığı takdirde gerginliğin tırmanma olasılığının kabul edilmesine rağmen, pratik önlemler İsrail ihlallerinin ciddiyetini yansıtacak düzeyde değildi. Güvenlik Konseyi ve Arap-İslam zirvesi açıklamalarında, İsrail saldırganlığına yanıt olarak herhangi bir somut karar yer almadı. 

Nitekim Güvenlik Konseyi açıklamasında İsrail’e hiçbir atıf yapılmazken, Arap-İslam zirvesi açıklaması da İsrail saldırganlığını olağan şekilde kınamanın ötesine geçemedi ve İsrail’e giderek artan bir izolasyon durumu dayatmaya doğru ilerleyen mevcut uluslararası iklimden faydalanamadı. Ayrıca bildiri, Arap ve İslam ülkelerinin elindeki baskı araçlarını, İsrail ile diplomatik ve ekonomik ilişkilerin gözden geçirilmesi çağrısının sınırları içinde tuttu; kolektif bir taahhüt veya bağlayıcı bir mekanizma benimsemedi. Bu, ülkelerin bu yönde bireysel adımlar atmasına kapı araladı ve böylece İsrail’in uygulamalarına son verme, bölgedeki ülkelere yönelik saldırılarının tekrarını önleme ve Gazze’deki imha savaşını durdurma yönündeki önemli bir fırsatı kaçırdı. Arap Körfez ülkeleri açısından ise, ortak savunma sisteminin yeniden etkinleştirilmesi tartışması, özellikle 7 Ekim 2023’ten bu yana güvenlik ortamlarını etkileyen köklü değişimin ardından yeni bir güvenlik yaklaşımına kapı açabilir. Bu, güvenlik ihtiyaçları ile ekonomik çıkarları arasındaki boşluğu kapatmayı gerektirir ve bu da zorunlu olarak ABD ve uluslararası arenadaki diğer büyük güçlerle ilişkileri düzenleyen yeni bir yaklaşımı gerektirir.

İsrail, emsallerini geride bırkan söz konusu saldırı ile müzakere heyetinin üyelerine suikast girişiminde bulundu ve İsrailli yetkililerin müzakereler için ziyaret ettiği arabulucu devletin toprakları doğrudan hedef alındı. İsrail adeta bir ‘haydut devlet’ gibi davrandı. İsrail’in saldırganlığı geniş çapta kınanırken, çok sayıda ülke, Tel Aviv’in Gazze Şeridi’ndeki imha savaşını durdurmak için yaklaşık iki yıldır devam eden müzakerelere ev sahipliği yapan Katar ile dayanışma içinde olduklarına dair mesaj yayımladı.

Hamas eski Siyasi Büro Şefi İsmail Haniye, geçtiğimiz yıl 31 Temmuz günü İran’ın başkenti Tahran’da suikasta uğradı. Haniye’den önce ise aynı yılın Ocak ayında Beyrut’ta yardımcısı Salih el-Aruri suikastı gerçekleşmişti. İsrail, söz konusu iki suikastın sorumluluğunu üstlendiğini hemen açıklamazken, Doha saldırılarını ise hızla üstlendiğine dair resmi açıklamada bulundu. İsrail ordusu, Şin Bet ile yaptığı ortak açıklamada, “hava kuvvetlerinin Doha’daki Hamas hareketinin liderliğine hedefli ve kesin bir saldırı” düzenlediğini belirtti. Öte yandan, Netanyahu’nun ofisinden yapılan bir açıklamada, “Operasyonu İsrail başlattı ve gerçekleştirdi. İsrail tüm sorumluluğu taşıyor” ifadesi yer aldı. Ordu Radyosu ayrıca Katar’a yönelik saldırının aylar öncesinden planlandığını ve saldırıya 15 savaş uçağının katıldığını, 10’dan fazla hava mühimmatı kullanılarak hedeflerin saniyeler içinde vurulduğunu bildirdi. Ayrıca, uçakların saldırıların ardından İsrail’e dönmeden önce havada yakıt ikmal operasyonları gerçekleştirdiği vurgulandı.

Savaşın ilk gününden itibaren İsrail, “Hamas’ı ortadan kaldırmayı” savaşla başa çıkma stratejisinin temel hedeflerinden biri olarak gören ABD’nin desteğinden yararlandı. Bu İsrail’e, Gazze Şeridi içinde ve dışında hareketin liderlerine yönelik sistematik suikastlarını, askeri personel ile politikacılar arasında herhangi bir kısıtlama veya ayrım gözetmeksizin sürdürmesi için siyasi bir örtü sağladı. Netanyahu ve hükümeti, Trump’ın Beyaz Saray’a yeniden gelişini, siyasi büro üyeleri Salih el Berdevil, Yaser Harb ve İsmail Barhum da dahil olmak üzere hükümet, askeri ve güvenlik alanlarındaki önde gelen liderlerin suikastlarını tamamlamak için bir fırsat olarak gördü. Öldürülen liderler arasında Hamas Sözcüsü Abdullatif el-Kanu Muhammed Sinvar gibi askeri liderin yanı sıra   Gazze Şeridi’ndeki hükümetin başkanı İsam ed-Dalis, Adalet Bakanlığı Müsteşarı şehit Tümgeneral Ahmed el-Hatta,  İçişleri Bakanlığı Müsteşarı şehit Tümgeneral Mahmud Ebu Vatfa ve İç Güvenlik Ajansı Genel Müdürü şehit Tümgeneral Behçet Ebu Sultan var.

2. Katar arabuluculuğunun başarısızlığı: Ekim 2023’ten bu yana Katar, kesintisiz müzakereler ve diplomatik çabalarla Gazze’deki savaşı durdurmaya çalıştı. Tutukluların serbest bırakılmasını sağlamak ve savaşı durdurmak için İsrailli ve Amerikalı yetkililerin katıldığı düzenli müzakere turlarına ev sahipliği yaptı. Kilit bir rol oynayan Katar arabuluculuğu, İsrail ve Hamas arasında iki geçici ateşkes ve tutuklu değişimi sağlanmasını başardı. (İlki 22 Kasım 2023’te, ikincisi ise 15 Ocak 2025’te) Katar’ın rolü, Gazze’deki imha savaşını durdurma çabalarında merkezi ve vazgeçilmez hale geldi. Ancak Katar ve arabuluculuğu zamanla, Netanyahu’nun talepleri doğrultusunda tutukluları serbest bırakması için Hamas’a baskı yapması noktasında şantaj yapmaya yönelik sistematik bir İsrail karalama kampanyasına maruz kaldı. Netanyahu tutukluların ve esirlerin kaderini düşünmeden savaşı mümkün olduğunca uzatmayı amaçlarken, Hamas, esir, rehine değişimi ve savaşın sona ermesiyle ilgili arabulucuların önerilerini ele almada büyük esneklik göstermiş olsa da (bunların en sonuncusu, Katar ve Mısır tarafından sunulan ve Filistinli gruplarla istişare ettikten sonra Ağustos 2025’te kabul ettiği öneriydi) Netanyahu bu öneriyi görmezden geldi. 

Bu bağlamda, İsrail, uluslararası ilişkiler tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir karar alarak Katar’a yönelik saldırı düzenledi. Katarlı arabulucuları hedef alan bu saldırı, müzakereleri engellemek isterken, savaşı sona erdirmek için bir anlaşmaya varma şansını öldürme noktasında yeni bir girişim oldu. Trump’ın savaşı sona erdirme konusundaki son ilkelerini tartıştıkları bir zamanda müzakere heyetininin hedef alınması, Netanyahu ve hükümetinin çözüm veya anlaşma istemediğini, aksine tüm girişimleri kasıtlı olarak engellediklerini ve Hamas’ın savaşı sona erdirme taleplerine boyun eğene kadar saldırganlığı uzattıklarını açıkça ortaya koymaktadır. Saldırılar ayrıca, İsrail’i bilinen tüm insani ilke ve normların yanı sıra uluslararası hukuku da reddetme noktasına geldiğini ortaya koydu. Geçtiğimiz Ağustos ayında Netanyahu’nun ofisi, güvenlik kabinesinin Gazze’deki savaşı sona erdirmek için “Hamas’ın silahsızlandırılması, tüm tutukluların, diri ve ölülerin iade edilmesi, Gazze’nin askerden arındırılması, İsrail’in Gazze üzerindeki güvenlik kontrolü ve Hamas’a veya Filistin Yönetimi’ne bağlı olmayan bir sivil yönetimin kurulması” da dahil olmak üzere beş ilke benimsediğini duyurdu. Ancak pratikte İsrail, Gazze Şeridi’ni sistematik ve ısrarlı bir şekilde yok etmek, yaşanmaz hale getirmek ve nüfusun yerinden edilmesi için gerekli koşulları yaratmak için bu “ilkelerin” ötesine geçiyor.

3. Gazze’deki gerçekliği yeniden şekillendirme sürecinin tamamlanması: Hamas ve Filistinli grupların, arabulucuların esir değişimi ve Gazze’de düşmanlıkların sona erdirilmesi önerisini kabul etme kararı, İsrail kabinesinin 8 Ağustos’ta Netanyahu’nun Gazze Şehri’ni yeniden işgal etmeye hazırlanma önerisini onaylamasından yaklaşık 10 gün sonra geldi. Ağustos ayının sonlarında İsrail ordusu, Gazze Şehri’ni “tehlikeli bir çatışma bölgesi” ilan ederek, şehre yönelik kara harekatının başladığını ve “şu anda şehrin dış kesimlerinde büyük bir güçle faaliyet gösterdiğini” açıkladı. Bu, Savunma Bakanı Yisrael Katz’ın ordunun geçtiğimiz Mayıs ayında başlattığı “Gideon’un Savaş Arabaları” operasyonunun devamı niteliğindeki, “Gideon’un Savaş Arabaları 2” adını taşıyan şehri yeniden işgal etme ve saldırı planını onaylamasından birkaç gün sonra geldi. Netanyahu, geçtiğimiz ay Hamas’ın arabulucularının önerisini kabul etmesiyle  savaşı sona erdirmek için kapsamlı bir anlaşmaya varma konusunda istekli olduğunu gösterse de özellikle İsrail’in güvenlik ve askeri kuruluşları, bu öneriyi  Hamas’ın önceki pozisyonlarına kıyasla önemli bir taviz olarak değerlendirdi. Ancak bu tutum Netanyahu’nun soykırım savaşını yönetirken ilk günden beri benimsediği temel pozisyonu, yani Gazze’yi yok etme, halkını yerinden etme ve yeniden işgal etme planını uygulama pozisyonunu değiştirmedi. Bu bağlamda, İsrail’in Katar’a yönelik saldırısı, Hamas’a azami baskı uygulamak ve liderliğini ortadan kaldırmak, silahsızlanma, Filistinlilerin yerlerinden edilmesi ve Gazze Şeridi’nin tamamının veya bir kısmının yeniden işgal edilmesi de dahil olmak üzere Netanyahu’nun şartlarına teslim olmaya zorlamak için ek bir araç işlevi gördü; ya da en azından, İsrail şartlarına uygun olarak, hareketin liderleriyle ateş altında, yurtdışında müzakere etmek için yeni bir mantık dayatmayı amaçladı.

İsrail, Gazze Şeridi’nin siyasi coğrafyasını yeniden şekillendirme eylemini, Gazze için “ertesi gün” olarak adlandırdığı planın bir parçası olarak açıkça ilan ediyor. Son günlerde ordu, Gazze’nin doğu ve kuzey kesimlerindeki askeri operasyonlarını yoğunlaştırmaya başladı. Ayrıca, bina ve kulelerin sistematik yıkımını yoğunlaştırarak sakinlerini tonlarca patlayıcı kullanarak şehrin batısına doğru göç ettirmeye başladı. 7 Temmuz’da Katz, Gazze Şeridi’nin güneyinde, özellikle de Refah şehrinde, “insani bir şehir” olarak adlandırdığı bir yer kurma planını duyurdu. Bu, Filistinlileri çadırlar, gıda dağıtım merkezleri ve temel tıbbi tesisler de dahil olmak üzere sınırlı bir alanda toplamak için devasa bir toplama kampına benzeyen insanlık dışı bir yerleşim noktası anlamına geliyor.

4. İsrail’in üstünlüğünü teyit eden bölgesel bir caydırıcılık mesajı: Katar’a yönelik saldırısıyla İsrail, Aksa Tufanı Harekâtı’nın ardından imajının çökmesinden bu yana iddia etmeye çalıştığı hegemonyasını ve üstünlüğünü vurgulamayı ve bölgedeki tüm ülkelere, bölgede istediği her hedefe ulaşabileceğini gösteren bir uyarı mesajı göndermeyi amaçladı. Haziran ayında İran’a karşı yürütülen savaş sırasında Netanyahu, İsrail’in “Orta Doğu’nun çehresini değiştirdiğini” ilan etti. Bu ifade, Trump yönetiminin İsrail’e karşı mutlak önyargısını ve Arap ve bölge ülkelerinin devletlerin egemenliğine veya uluslararası hukuk hükümlerine saygı göstermeden, Filistin içindeki ve bölgedeki diğer ülkelerle olan çatışmayı çözmesini sağlayacak mutlak bir İsrail hegemonyası kurmayı amaçlayan politikasına atıfta bulunuyordu.

Göstergeler, İsrail saldırganlığının ve Netanyahu ile aşırı sağcı hükümetinin politikalarının Gazze, Lübnan ve Suriye sınırlarındaki çatışmayı durdurmayacağını, aksine etkisinin bölgenin geri kalanına yayılacağını gösteriyor. Bu durum, Katar’a yönelik saldırının hemen ardından gelen yaygın uluslararası kınamaları ve saldırıyla gösterilen büyük dayanışmayı açıklıyor.

Ekim 2023’ten bu yana İsrail, Gazze Şeridi içinde ve dışında Hamas hareketi liderlerinin ve müzakerecilerinin öldürülmesini imha savaşının hedeflerinden biri haline getirdi. İsrail’in Katar’ın başkenti Doha’daki hareket liderlerine yönelik saldırısı, hareketi, liderlerini, yönetimini ve askeri kabiliyetlerini ortadan kaldırma ve İsrail hedeflerine ulaşılıp hareketin yurtdışındaki liderleriyle ölüm tehdidi altında müzakerelere dayalı yeni bir denklem kurulana kadar imha savaşını sona erdirme noktasında her türlü arabuluculuğu engelleme çabasının bir parçasıydı. Dahası saldırı, İsrail’in bölgede istediği yere ulaşıp istediği hedefi vurabileceği mesajıyla motive edilmişti. Bu durum, kontrolden çıkan ve bölgenin güvenlik ve istikrarını tehdit etmeye başlayan İsrail’in yaygın saldırganlığına son vermek için Arap ve İslam ülkelerinden ciddi bir duruş gerektiriyor.